بررسي سبك‌شناسي منظومۀ «تحفه‌الاحرار» از هفت اورنگ جامي

زمينه و هدف: سومين مثنوي هفت اورنگ نورالدين عبدالرحمان جامي، تحفه‌الاحرار نام دارد. در اين مقاله به بررسي ويژگيهاي سبكي اين منظومه در سه حيطۀ زباني، ادبي و فكري پرداخته شده است. روش مطالعه: اين مقاله براساس مطالعات كتابخانه‌اي و به شيوۀ توصيفي ـ تحليلي انجام شده است. يافته‌ها: اين مثنوي منظومه‌اي است اخلاقي ـ ديني كه به تقليد از مخزن‌الاسرار نظامي در وزن سريع مطوي مكشوف «مفتعلن مفتعلن فاعلن» سروده شده است. اين اثر با اشعاري در توحيد و نعت رسول اكرم (ص) شروع ميشود و پس از مدح ممدوح و صحبتهاي پنجگانه با پير، وارد بخش اصلي كتاب يعني مقالات بيستگانه ميشود. نتيجه‌گيري: اين منظومه داراي زباني ساده، اما لحني هشداري، بياني عرفاني براساس مشرب فكري ابن‌عربي يعني وحدت وجود، توحيد، تنزيه و تشبيه است و در آن مطالب شرعي و اصول دين (نماز، روزه، زكات و حج) مسائل عرفان نظري (سهر، صمت و عزلت) نيز ديده ميشود. موضوع بيشتر مقاله‌ها موضوعات ديني، اخلاقي و تا حدودي عرفاني است، اما مقاله‌هايي در قالب انتقادهاي اجتماعي و سياسي با بكارگيري زبان پند و هشدار بر اقشار جامعه نيز در ميان آنها وجود دارد. موضوع تعليمي ـ اخلاقي، استفاده از زبان ساده و مخاطب خاص آن باعث شده از نظر ادبي جايگاه خاصي نداشته باشد. از منظر زباني، استفاده از موازنه، التزام، تتابع اضافات و اشعار ملمع از برجستگيهاي شاخص اين منظومه هستند.