اسرائيليات در انيس ‏المريدين و شمس‏ المجالس با نگاهي تطبيقي به برخي از تفاسير سده هاي نخست اسلامي

ماجراهاي جذاب و پُر رمز و راز زندگي حضرت يوسف (ع) و نيز ايجاز قرآن در بيان قصه‌ اين پيامبر الهي، مجالي گسترده براي ورود برخي اخبار عهد عتيق به تفسيرهاي قرآني و متون تاريخ اسلامي فراهم كرده است. يكي از اين آثار،‌ انيس المريدين و شمس‌ المجالس، تفسيري صوفيانه به زبان فارسي، است كه به‌تازگي و براي نخستين‌بار تصحيح و منتشر شده است. تعداد بسياري از روايات اسرائيلي در اين متن وجود دارد. اغلب آنها در رواياتِ مربوط به اين بخش‎هاي داستاني ديده مي‌شود: ماجراي هم‏زادگي و خصومت يعقوب و برادرش عيص؛ چندوچون و نام همسران و فرزندان يعقوب؛ روياهاي چندگانه‌ يوسف؛ نام و نشان برادري كه نقشه‌ قتل يوسف را برهم زد؛ برهنگي يوسف پيش از به چاه افكندن؛ خشكي چاه؛ آغشتن پيراهن با خون بزغاله؛ نام و نشان عزيز مصر؛ محبوبيّت يوسف نزد زندان‏بان و زندانيان؛ تعبير خواب دو هم‎بندِ يوسف؛ تعداد و نام فرزندان يوسف؛ دُرشتي يوسف با برادران در مصر؛ گروگان‎گيري شمعون؛ مهماني يوسف براي برادران؛ ميانجيگري يهودا در رهايي بنيامين؛ پيشكشي اسباب انتقال اهل و عيال يعقوب براي سفر به مصر؛ بندگي مصريان براي يوسف و ماجراي وفات و خاك‌سپاري يعقوب. بررسي تطبيقي انيس المريدين و شمس المجالس با برخي از تفسيرهاي كهن ديگر، از مشابهت اين اثر با بيشتر آنها در بسياري از روايات اسرائيلي، البته گاه با تفاوت‎هايي جزئي، خبر مي‎‎‎‎دهد. اين نوشتار به روش كتابخانه‏اي از ميان روش‏هاي تحقيق كيفي و با شناخت و بررسي محتواي اثر به دست آمده است.