تبيين جايگاه وجودي و معرفتي عقل فعال از نظر ابن سينا و ملاصدرا

Explaining the existential and epistemological position of Active Intellect In terms of Avicenna and Mulla Sadra

عقل فعال موجودي برتر از عالم طبيعت، عاري از ماده و احكام آن، قايم به نفس و فعليت صرف است. اين موجود از نظر حكماي مشايي هم در ساختمان هستي و هم در فرآيند معرفت انسان نقش بي بديلي دارد. به باور ايشان معرفت بشر بدون وجود عقلي مفارق و قدسي به سامان نمي رسد و فرآيند معرفت در تمام مراحل خود، به افاضه و دستگيري چنين موجودي محتاج است. نحوه ي ارتباط نفس با عقل فعال از مقوله ي فعل و انفعال است كه عقل فعال در سوي فعليت و نفس انسان در سوي انفعال اين رابطه ايستاده اند.ملاصدرا در مباحث معرفت شناسي خود اصطلاح عقل فعال را بسيار بكار برده است. ايشان نيز ادراك انسان را در مرحله ي تعقل، ناشي از برقراري ارتباط نفس با اين موجود مجرد مستقل از نفس انساني مي داند. اما در نهايت و برخلاف رويكرد غالب مفسران، عباراتي دارد كه حاكي از دروني بودن عقل فعال در نفس انساني است.