ارائه معادله پيش‌بيني مقدار فرسايش‌پذيري خاك بر اساس ويژگي‌هاي فيزيكوشيميايي مؤثر بر آن (مطالعه موردي: مقطعي از دشت يزد ـ اردكان)

يكي از عوامل مؤثر در ايجاد فرسايش خاك، ويژگي ذاتي خاك يا همان فرسايش پذيري است. در اين پژوهش، مقدار فرسايش پذيري خاك (K) در مقطعي از دشت يزد ـ اردكان تعيين و ويژگي هاي فيزيكوشيميايي مؤثر بر آن شناسايي شد. همچنين با استفاده از آناليز مؤلفه هاي اصلي (PCA) و رگرسيون چند متغيره خطي، رابطه اي براي پيش بيني مقدار فرسايش پذيري خاك ارائه شد. نتايج تجزيه ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي خاك نشان داد كه خاك ها عمدتاً بافت سبك شني تا لوم شني با ماده آلي كم و آهكي دارد. خاك هاي مورد بررسي از نظر شكل ساختماني، دانه اي و اسفنجي خيلي ريز تا ريز و كد ساختماني آنها بر اساس USLE، 2 و 1 بود. نفوذپذيري نيمرخ خاك، زياد تا خيلي زياد (4/18 سانتي متر در ساعت) بود و بر اساس USLE، غالباً در كلاس 1 و 2 و در برخي موارد در كلاس 3 قرار داشت. مقدار فرسايش پذيري برآوردي بر اساس رابطه رگرسيوني ويشماير ـ اسميت به طور ميانگين در سه دشت سر لخت، اپانداژ و پوشيده به ترتيب 0385/0، 03/0 و 019/0 تن ساعت بر مگاژول ميلي متر بود. نتايج حاصل از بررسي مؤلفه هاي اصلي نشان داد كه مي توان سه مؤلفه اول را با توجه به مقادير ويژه حاصل از پارامترها و درصد واريانس، به عنوان مؤلفه اصلي انتخاب كرد. ضريب همبستگي مؤلفه هاي اول، دوم و سوم با شاخص فرسايش پذيري خاك به ترتيب 88/0، 04/0 - و 41/0 به دست آمد. بررسي رابطه بين فرسايش پذيري خاك (K) و مقادير مؤلفه هاي اصلي به دست آمده از PC1، PC2 و PC3 با استفاده از مدل رگرسيوني چندمتغيره خطي نشان داد كه اثر ويژگي هاي فيزيكوشيميايي بر فرسايش پذيري خاك، معني دار (001/0 p) و ضريب تبيين آن (R2) به ميزان 88/0 درصد به دست آمد. براي ارائه رابطه اي دقيق تر براي پيش بيني فرسايش پذيري در خاك هاي مناطق نيمه خشك و خشك، بايد پژوهش هايي مشابه در ساير خاك هاي نواحي نيمه خشك و خشك ايران انجام شود.