الگوي ارزيابي حاكميت نظام سلامت جمهوري اسلامي ايران: تحليل مضمون

زمينه و هدف: حاكميت در سيستم سلامت صرفاً يك ديدگاه، مدل براي عملياتي كردن يا اجراي خدمات نيست، بلكه يك عنصر كليدي در برنامه ريزي، اجرا و ارزيابي فعاليت‌ها براي سلامت و بهداشت بهتر است. هدف اصلي اين پژوهش طراحي الگوي ارزيابي حاكميت نظام سلامت جمهوري اسلامي ايران بود. روش پژوهش: تحقيق حاضر از نظر هدف، توصيفي، از نظر نوع استفاده كاربردي، و از نظر نوع داده‌ها كيفي بود كه به روش تحليل مضمون و با رويكرد قياسي استقرايي انجام شد. 14 خبره نظام سلامت به روش غير تصادفي هدفمند انتخاب شدند. براي محاسبه پايايي از پايايي بازآزمون و پايايي كدگذار استفاده شد كه مقدار آن‌ها به ترتيب 70 و 87 درصد به‌دست آمد. همچنين براي سنجش روايي محتواي شاخص‌هاي استخراجي از روش والتز و باسل استفاده شد و مقدار آن 85 درصد محاسبه شد. يافته‌ها: پس از طي مراحل شش‌گانه تحليل مضمون، 137 مضمون پايه، 15 مضمون سازمان‌دهنده و 5 مضمون فراگير (پاسخگوئي نظام سلامت، مشاركت نظام سلامت، تدوين سياست نظام سلامت، ارائه خدمات نظام سلامت، كارائي و كيفيت نظام سلامت) احصاء و در نهايت الگوي ارزيابي حاكميت نظام سلامت جمهوري اسلامي ايران طراحي شد. پاسخگوئي سازماني شامل 7 مضمون، پاسخگوئي اخلاقي 9 مضمون، پاسخگوئي قانوني6 مضمون، پاسخگوئي مالي 8 مضمون پايه است. كارائي و كيفيت شامل 10 مضمون پايه است. اجرا شامل 8 مضمون، جامعيت 4 مضمون، ارائه گزارش 12 مضمون، و شفافيت شامل 6 مضمون پايه است. سياست ساختاري شامل 23 مضمون، سياست شمول اجتماعي و عدالت 6 مضمون، و سياست مالي شامل 11مضمون پايه است. خدمات پزشكي شامل 4 مضمون، خدمات مالي 7 مضمون، خدمات انساني و حقوق بشر 9 مضمون، و خدمات اطلاعاتي و فناوري شامل 7 مضمون پايه است. در اين الگو، مشاركت و تدوين سياست به عنوان ورودي و پاسخگوئي، كارائي و كيفيت و ارائه خدمات به عنوان خروجي بودند. نتيجه‌گيري: مبهم بودن تعريف همكاري بين‌بخشي مناسب، عدم شايسته‌سالاري، صنفي نگري، تضاد منافع، عدم استفاده از رويكرد سياست‌گذاري مبتني بر شواهد و خِرَد جمعي از معايب الگوي حاكميت فعلي است. همچنين، هزينه درمان پرداختي توسط مردم زياد است.