از گنجه تا دهلي(رد پاي نظامي گنجوي در شعر بيدل دهلوي)

From Ganja to Delhi (Nizami Ganjavi's trace in Bidle Dehlavi's poem)

چگونگي پيدايش سبك هندي يكي از مباحث مهمي است كه منتقدان ادبي را به خود مشغول داشته است. مطالعۀ نتايج تحقيقات محققان نشان مي‌دهد كه در اين زمينه نظريات مختلفي ارايه شده­است. عده‌اي از محققان، سبك هندي را نتيجۀ ضروري سير طبيعي شعر فارسي در آن دوره مي­دانند و عده‌اي پيشينۀ اين سبك را در آثار شاعران گذشته جستجو مي‌كنند. هرچند كه پيشينۀ سبكي به وسعت سبك هندي را نمي‌توان به شعر شاعري خاص محدود ساخت اما مي‌توان ميزان تاثيرگذاري شاعري خاص را بر روي برخي از شاعران سبك هندي به شكلي محدود بررسي كرد؛ از اين روي نگارندگان در اين جستار با بهره‌گيري از شيوۀ تحليل مقايسه­اي ويژگي­هاي مشترك سبكي در آثار نظامي‌گنجوي و بيدل‌دهلوي را مورد تحليل قرار داده­اند. حاصل پژوهش نشان مي‌دهد با توجه به اين كه شاخصه‌هايي نظير تشخيص، پارادوكس، بهره‌گيري از زبان و فرهنگ عامه، ساخت تركيبات بديعي، حضور وابسته‌هاي خاص عددي، حس‌آميزي، كاربرد واژه‌ها در معناي خاص، اسلوب معادله، ابهام هنري و... مشخصه‌هاي بارز سبك هندي، خصوصاً سبك بيدل دهلوي هستند و اين شاخصه‌ها در خمسۀ نظامي­ گنجوي نيز حضور پر رنگي دارند، از اين رو مي‌توان ميزان تاثيرگذاري نظامي‌گنجوي را در تكامل سبك هندي به ­ويژه سبك بيدل‌دهلوي محتمل دانست.

The way Indian style came into existence is one of the most important topics for literary critics. Studying the results of various researches show that different theories have been proposed in this regard. Some scholars consider the Indian style as a necessary result of the natural course of Persian poetry in that period, and some seek the background of this style in the works of past poets. Although the background of a style as wide as the Indian style cannot be limited to the poetry of a particular poet, the extent of the influence of a particular poet on some poets of the Indian style can be examined in a limited way. Therefore, in this paper, the authors have analyzed the common stylistic features in the Nizami Ganjavi and Bidel dehlavi’s works by comparative analysis. The results show that the characteristics such as personification, paradox, use of popular language and culture, construction of rhetorical combinations, the presence of numerical affinities, synesthesia, use of words in special and unconventional meanings, allegory, artistic ambiguity etc… are obvious characteristics of Indian style, especially Bidle Dehlavi’s style and these characteristics are also present in Nizami Ganjavi’s Khamsa. Through this can be considered the extent of Nizami Ganjavi’s influence on the development of Indian style, especially Bidle Dahlavi’s style.