تحليل روش‌شناختي مسئلۀ ضابطه‌مندي در تأويل

اهميت فرازبان «تأويل» در فهم متن قرآني با تحولات معنايي كه در تاريخ هرمنوتيك اسلامي داشته است، پرسش از ضابطه‌مندي و ضابطه‌پذيري آن را ضروري و لازم مي‌نماياند. امكان طرح اين پرسش با توجه به تلقي‌هاي معنايي متفاوت تأويل، بر اين نكته مترتب است كه نخست بدانيم از كدام تأويل و معناي آن بحث مي‌كنيم و متعلق بحث چيست؟ ازاين‌رو با توجه به تعداد تلقي‌هايي كه از تأويل وجود دارد، مي‌توان گفت: پرسش از ضابطه‌پذيري و ضابطه‌مندي ساحت تأويل نيز صورت‌بندي‌هاي متفاوت و پاسخ‌هاي متعدد خواهد داشت.پژوهش پيش رو با مطرح كردن چهار گام مقدماتي (1. دوگانۀ تفسير/ تأويل،2. سيطرۀ فرازبانِ «تفسير»، 3. تفسير؛ امري ضابطه‫پذير و ضابطه‫مند، 4. قالب‫هاي بياني ناظر به ضابطه‫مندي تأويل) به گونۀ سربسته و اجمالي بستر ضابطه‌پذيري تأويل را مهيا نموده تا از رهگذر آن زمينۀ مناسبي را براي طرح پرسش از ضابطه‌مندي و ضابطه‌پذيري «روايات سه‌گانه تأويل: (روايت اول: عدول از معناي ظاهر، روايت دوم: عبور از معناي ظاهر و رسوخ به لايه‌هاي زيرين معنا، روايت سوم: اعيان خارجي محسوس و حقايق عيني)» فراهم آورد كه در ضمن پاسخ گفتن به هريك از پرسش‌ها، ضوابط و قواعد مربوط در ساحت تأويل را خاطرنشان سازد.