خط و نمود ديگري در آثار هنرمندان زن مهاجر كشورهاي اسلامي

مهاجرت مسئله‏اي فرهنگي است كه تداعي‏گر مفاهيمي مانند هويت، از‌خودبيگانگي، غربت و نوستالژي است. مهاجرت بر انديشه و آثار هنرمندان تأثير مستقيم مي‏گذارد. آثار هنرمندان مهاجر به واسطه بيان مضامين ويژه در سال‏هاي اخير مورد توجه قرار گرفته است. در اين ميان، هنرمندان مهاجر كشورهاي اسلامي نيز توانسته‏اند با نمايش آثار خود ابعاد گوناگون هنر مهاجران را به تصوير بكشند. يكي از جنبه‏هاي فرهنگ كه در جريان مهاجرت دچار تحول مي‏شود، زبان و به دنبال آن خط است. خط بخشي مهم از آثار هنرمندان كشورهاي اسلامي است و وابستگي آن به زبان كاركردهاي مختلفي را براي آن به وجود آورده است. در ميان هنرمندان مهاجر، زنان هنرمند نيز خط را به‌عنوان عنصر مهم كار خود برگزيده‏اند. پرسش اصلي تحقيق اين است كه نقش خط در آثار هنرمندان زن مهاجر چيست و به چه دليل از خط و نوشتار در آثار خود بهره برده‏اند؟ اين نوشتار كه با روش توصيفي‌ـ تحليلي و اطلاعات گردآوري‌شده كتابخانه‏اي انجام شده است، بر‌اساس ديدگاه باختين به تحليل آثار مورد نظر مي‏پردازد. ميخاييل باختين از انديشمندان قرن بيستم است كه در حوزه انسان‌شناسي نظريه «ديگري» و «ديگربودگي» را مطرح كرده است. او باور دارد انسان همواره به انسان ديگر نيازمند است و از دريچه انسان ديگر به خود نگاه مي‏كند و يكي از عومل تأثيرگذار در شكل‏گيري و شناخت موقعيت انسان، ديگري است. با مطالعه آثار هنرمندان زن مهاجر از كشورهاي ايران، عراق، فلسطين، الجزاير، مراكش و مصر آثاري از لالا الصعيدي از مراكش، شيرين نشاط از ايران و هيف كهرمان از عراق انتخاب شده است. نتايج بررسي نشان مي‏دهد اين زنان مهاجر خط را براي بيان هويت و ديگربودگي‏شان به كار برده و در موقعيت ديگري دست به خلق اثر زده‏اند و برآن‏اند تا هويت و ديگربودگي‏شان را نمايش دهند.