ارزيابي نظريۀ هرمنوتيكي اسپينوزا

نياز به ارائۀ نظريه‌اي هرمنوتيكي دربارۀ تفسير متون مقدس اهميت زيادي دارد. باروخ اسپينوزا الهي‌دان و فيلسوف يهودي نيز در واكنش به تفسيرهاي ناروا از كتاب مقدس كوشيده است تا نظريه‌اي هرمنوتيكي ارائه دهد. در اين مقاله ابتدا با تكيه بر نقش چهار مؤلفۀ اساسي مؤلف، مفسر، متن و روش در فرايند تفسير، و با مراجعه به آثار اسپينوزا، نظريۀ هرمنوتيكي وي توضيح داده شده، سپس با اشاره به دشواري‌هاي نظريۀ اسپينوزا از ديدگاه خويش، نظريۀ او با رويكردهاي هرمنوتيك سنتي، مدرن و پست‌مدرن مقايسه شده است. در ارزيابي، اگرچه نظريۀ هرمنوتيكي اسپينوزا ذيل رويكرد هرمنوتيك سنتي قرار داده شده، نشان داده شده است كه با تقريرهاي پيش از خود فاصله گرفته و تا حدودي راه را براي هرمنوتيك مدرن گشوده است. توجه اسپينوزا به تأثير آگاهي مفسر از زمانه، باورها و ديدگاه‌هاي نويسندگان متن مقدس در فرايند تفسير از نكات مثبت نظريۀ وي به‌حساب آمده، ولي برخي مؤلفه‌هاي نظريۀ وي مانند ناواقع‌گرايي متن مقدس، توصيۀ وي به كنار نهادن ديدگاه‌ها و باورهاي مفسر، خودبسندگي فهم كتاب مقدس با تكيه بر اصل معرفتي آن، ناديده گرفتن بسياري از آموزه‌هاي كتاب مقدس غيرقابل ‌دفاع دانسته شده است.