بررسي مضامين قلندرانه در غزل‌هاي نظامي

غزل از قالب‌هاي رايج براي بيان مضامين عشق و عرفان است كه گاهي شاعر از اين قالب شعري براي انتقاد جامعه از آن بهره مي برد. در اين ميان نظامي از شاعراني است كه با تابوشكني در مضمون و محتواي غزل، مفاهيم بنيادي و انتقادي خود را نسبت به صوفيان و زاهدان رياكار بيان مي دارد كه اين امر يادآور شعر قلندرانه است. شعر قلندرانه با سنايي آغاز مي شود و پس از نظامي، در انديشه حافظ و عطار به كمال مي رسد. در اين راستا نظامي با توصيف شراب و ترغيب مخاطبان به مَي و ميخانه، ارزش هاي جديدي را به جامعه عصر خود معرفي مي كند كه اين امر با شكستن توبه و تقابل اماكن مقدس و نامقدس، راهي جديد را در عرصه ادبيات انتقادي مي گشايد. وي با رد مظاهر شريعت و انتقاد از تصوف دروغين، تعريض و كناياتي را به واعظان و صوفيان متظاهر نما روا مي دارد كه با رند و قلندر خواندن خود، مسيرش را از پشمينه پوشان جدا مي كند. نظامي با طرح داستان‌هايي با مضامين قلندرانه و دعوت به خوش باشي و شادكامي، وزني پرتحرك را در غزل به كار مي برد تا مضمون‌هاي قلندرانه در سرودهايش را بيش‌ازپيش برجسته سازد و خود را به‌عنوان شاعر قلندريه در كنار ديگر شعراي اين سبك شعر انتقادي قرار دهد كه اين نشان‌دهنده خود واقعي و پنهان نظامي در خمسه است. اين پژوهش با روش تحليلي و توصيف شواهد مثال از ديوان غزليات به انجام رسيده است تا ضمن معرفي انديشه ملامتي و انتقادي نظامي، او را در كنار ديگر شعراي قلندر مسلك قرار دهيم.