نظريۀ سياسي استبداد منوّر در ادبيات پس از مشروطه (از 1285 ه.ش. تا 1310 ه.ش.)

هر چند كه نظام مشروطه، با هدف جبران عقب‌ماندگي، اصلاح امور و پيشرفت و اعتلاي كشور در سطح جهاني، در سال 1285 ه.ش. استقرار يافت، اما ديري نپاييد كه با شكست مواجه شد و كشور را در هرج و مرج، آشوب سياسي، اقتصادي و اجتماعي بي‌سابقه‌اي فرو برد. در اين شرايط بود كه روشنفكران ايراني تنها راه برون رفت از بحران‌هاي پي در پي را در روي كار آمدن «دولت مقتدر ملي/ استبداد منور» ديدند. آنان از طرح اين انديشه دو هدف را دنبال مي‌كردند: نخست آنكه با روي كار آمدن دولت مقتدر، ايران بتواند شكوه گذشتۀ خود را باز يابد؛ دوم آنكه در سايۀ دولت مقتدر، اصلاحات اساسي در جهت تجدد و پيشرفت كشور صورت گيرد و جايگاه آن در جهان اعتلا يابد. در اين مقاله، نگارنده بر آن بوده است تا با كندوكاو در ادبيات آن روزگار، گرايش برخي از شاعران و نويسندگان ايراني را به استبداد منور/ دولت مقتدر ملي با هدف بازگرداندن ايران به شكوه باستاني خود و نيل به تجدد نشان دهد. آنچه از اين پژوهش حاصل شد آن بود كه گرايش به استبداد منور به چهار صورت در ادبيات اين دوره نمود يافته است: 1. ابراز نگراني از نابساماني‌هاي پس از مشروطه. 2. انتقاد از تحقق نيافتن شعارها و اهداف مشروطه‌خواهان. 3. آرزوي برآمدن حكومت مقتدر براي سامان دادن به امور كشور. 4. ناسيوناليسم.