بررسي و تحليل كاركردهاي بلاغي «صفت‌هنري» در قصايد خاقاني

صفت‌ هنري (Epithet) به صفت جانشين موصوف يا موصوف و صفتي اطلاق شده‌ است كه اغلب در متون حماسي براي برجسته‌ كردن ويژگي‌ها، خصايص و توانايي‌هاي خاص قهرمانان با ارائه جزئياتي از احساسات و موقعيت آن‌ها در صحنه‌هاي گوناگون داستان استفاده مي‌شود. جزئياتي مانند منشأ، ظاهر، مهارت، نسب، موقعيت و توانايي شخصيت‌هاي داستان از طريق صفت هنري ارائه مي‌شود كه اين جزئيات، خواننده را در عمق ‌بخشيدن به مفهوم و معناي حوادث و شكل‌گيري هويت شخصيت‌ها ياري مي‌كند. در پژوهش حاضر با ارائه تعريفي دقيق‌تر از اين اصطلاح و با در نظر گرفتن قصايد خاقاني، به اين نتيجه دست ‌يافته‌ايم كه صفت ‌هنري مي‌تواند در ساير متون داستاني (غنايي، عرفاني و...) و غيرداستاني نيز كاربرد و مصداق داشته باشد. برخلاف برخي اظهارنظرها، صفت‌ هنري بايد كاركردي «هنري» داشته و نقش آن در خلاقيت‌هاي شاعرانه يا معرفي خصوصيات قهرمان متون داستاني و غيرداستاني برجسته باشد. در اشعار خاقاني از صفت ‌هنري براي ايجاد استعاره، تشبيه، تكرار، كنايه، تلميح، ايهام، اغراق، هم‌آوايي، پارادوكس، تشخيص، حسن تعليل و جناس استفاده ‌شده است كه پربسامدترين اين شگردهاي ادبي در استعاره است. در اغلب استعاره‌هاي تركيبي خاقاني، صفت‌ هنري به ‌كار رفته است و بسامد صفت هنري به‌صورت تركيبات وصفي، بيشتر از نوع «صفت جانشين موصوف» است. بدون ترديد يكي از عرصه‌هاي تنوّع‌گرايي و نبوغ خاقاني، در كاربرد صفت ‌هنري است.