نقش جمله‌هاي اسنادي در ترازوي هنر شعر حافظ

در اين مقاله يكي از ظرافت‌هاي پوشيده در بيان هنرمندنه جمله‌هاي اسنادي شعر حافظ مورد ملاحظه قرار گرفته و با استناد به كتاب‌‌هاي دستور، جا‌‌به‌‌جايي‌هاي اديبانه اركان سخن در اين‌گونه جمله‌ها بررسي شده ‌است. براي نيل به اين مقصود، ضمن ارائه ديدگاه‌هاي صاحب‌‌‌نظران حوزه دستور فارسي و شرح اختلاف نظر آن‌ها، به كيفيت كاربرد جمله‌هاي اسنادي در ديوان حافظ پرداخته شده و بيان هنرمندانه حافظ در كاربست جمله‌هاي اسنادي مورد واكاوي قرار گرفته است. نتايج پژوهش حاضر نشان مي‌دهد: 1. در شعر حافظ، يك كلمه مي‌تواند در يك جايگاه، هم مسند و هم مسندٌاليه باشد؛ 2. افعال «گشت» و «گرديد» و مشتقّاتشان، به شكلي دوپهلو در يك لحظه هم به‌عنوان فعل تام (خاص) و هم فعل اسنادي (ربطي) مورد استفاده قرار مي‌گيرند؛ 3. جمله‌هاي اسنادي معمولاً با ايهام همراه بوده، چنين ايهام‌هاي ظريفي معمولاً در جمله‌هاي اسنادي اشعار حافظ ديرياب‌ هستند؛ 4. جابه‌جايي مسند و مسندٌاليه در بيشتر اشعار حافظ با تغيير معنا همراه است.