بررسي استعاري زمان در روايت تقليدهاي انتقادي تام استوپارد با تأكيد بر نظريّۀ ادبي پل ريكور

ازآنجاكه ذهنيت انسان زمانمند است، عقايدي كه به آن مي‌انديشد و رويدادهايي كه به خاطر مي‌آورد و روايت مي‌كند نيز زمانمند هستند، بنابراين درك بُعد زماني به شناخت عميق‌تر ذهن انسان، روايت‌هاي او و درنهايت شناخت زندگي مي‌انجامد. اين مهم از طريق تفسير نشانه‌هاي متني كه او مي‌آفريند صورت مي‌پذيرد. از اين منظر، تام استوپارد، نمايشنامه‌نويس معاصر انگليسي، كه از بازي‌هاي زماني در جهت بيان انديشه‌هاي خود استفاده مي‌كند، مورد مطالعه قرار گرفته است. نمايشنامۀ تقليدهاي انتقادي او در قالب نمايشنامۀ حافظه، با كنار هم نهادن شخصيّت‌هاي ادبي‑هنري و سياسي، به مفهوم هنر از ديدگاه‌هاي آنان مي‌پردازد و گفتمان‌هاي متناقضي را در برابر خواننده بازنمايي مي‌كند. در اين پژوهش، گفتمان‌هاي متضاد به‌صورت گفتگوهاي دوبه‌دو در نظر گرفته شده است به‌گونه‌اي كه هر مفهومي با مفهوم «ديگريِ» خود در مقابله قرار داده شده كه گاه شخصيّت‌ها و گاه مكاتب فكري يا حتّي بُعدي از زمان هستند. پژوهش‌هاي مرتبط با موضوع اين مقاله بيشتر در زمينۀ بررسي هويّت و يا عناصر پوچ‌گرائي و پسامدرن از طريق شخصيّت‌پردازي بوده است و هيچ‌يك با ديدگاه زماني به بررسي اين نمايشنامه نپرداخته‌اند. هدف پژوهش حاضر تفسير معنا از طريق استعاري تلّقي كردن زمان در سطح گفتمان بر مبناي رهيافت هرمنوتيكي است و با كاربست نظريّۀ «روايي پل ريكور» به بررسي چرايي و چگونگي بُعد زماني مي‌پردازد. اين پژوهش با تأكيد بر تكنيك‌هاي بلاغي نويسنده و با استناد بر نظريّۀ «سه‌گانۀ محاكات» و نيز مفهوم «فراموشي و حافظه» از ديدگاه ريكور با روش تحليلي‑كيفي و با رويكرد روايت‌شناسانه، نظم و ساختار را از خلال بي‌نظمي‌ها و بازي‌هاي زماني اين نمايشنامه بررسي و نشان مي‌دهد.