استلزامات اخلاق در عرصة اجتماعي

Ethical Requirements in the Social Realm

ارزش‌هاي اخلاقي يكي از مهم‌ترين عناصري هستند كه اصلاح اجتماعي متقوّم به آنهاست، اما از آنجا كه ادبيات اخلاقي ما غالباً رويكرد فردي دارد، بازخواني اخلاقيات اسلامي در افق اجتماعي و تمدني ضرورت دارد . نگارنده جداانگاري اخلاق و سياست را مردود مي‌داند و دوگانه‌انگاري ماكس وِبِر را به تفصيل مورد نقد قرار داده و اذعان دارد كه مباني، اصول و آموزه‌هاي اخلاقي مربوط به دو حوزۀ فردي و اجتماعي در يك نظام اخلاقي واحد سامان مي‌يابد . در عين حال، معتقد است كه عرصۀ اجتماعي اخلاق، اقتضائات خاصي دارد و با لوازم ويژه‌اي همراه خواهد بود كه از دريچۀ نگاه فردي قابل مشاهده نيست و مستلزم نگاه كلان اجتماعي است . از اين‌رو، در اين جستار، اخلاق اجتماعي را از چهار جهت: 1) موضوع؛ 2) غايت؛ 3) منبع؛ 4) نوع الزام، با اخلاق فردي مقايسه كرده و سعي كرده است مميّزات آن را برشمارد و از اين طريق ضرورت بازخواني آموزه‌هاي اخلاقي اسلام در افق اجتماعي و استلزامات آن را آشكار سازد .

Moral values are among the most significant elements that constitute social improvement; but since our moral literature often has taken an individualist attitude, it would be necessary to reconsider the Islamic moral works in light of society and civilization . Criticizing in detail and denying Max Weber’s claim that politics and ethics are separable, the author acknowledges that moral foundations, principles, and teachings concerning the individual and social spheres may be organized in a single ethical system . The author also maintains that the social sphere of ethics has special requirements and demands which cannot be seen from a personal perspective and call for a more general social outlook . Thus this essay seeks to compare and contrast social ethics with individual ethics in terms of subject matter, end, source, and the type of obligation, and thereby makes clear the requisite for reconsidering the Islamic moral teachings in light of social understanding and its consequences .