تصوير‌سازي‌هاي بديع در غزليات بيدل دهلوي

نازك‌‌خيالي‌‌ها، مضمون‌‌سازي‌‌ها و تصوير‌‌سازي‌‌هاي بديع در غزليات عبدالقادر بيدل دهلوي خواننده را با نوعي شگفتي، ابهام و پيچيدگيِ بيان روبه‌‌رو مي‌كند. وي به‌عنوان نمايندۀ سبك هندي، در ايجاد تصاوير پيچيدۀ بديع و درهم‌‌تنيده و مبهم، مهارت بسياري دارد. بيشتر تصاوير اشعار او، بازتاب يك صحنه و موقعيت است؛ به‌‌گونه‌اي حسّي و ملموس يا ذهني و معقول كه با بهره‌‌گيري خاص شاعر از كلمات شكل مي‌گيرند. چگونگي تصويرسازي و نحوۀ انعكاس تصاوير در شعر بيدل دهلوي، پرسش اصلي اين پژوهش است. اين مقاله كه به روش توصيفي و تحليل محتوا به انجام رسيده‌است، نشان مي‌‌دهد سه شيوۀ متفاوت در كاربرد تصاوير شعري بيدل به لحاظ الگوبرداري از استادان برجستۀ پيشين و همچنين ابهام و ازدحام تصاوير، به چشم مي‌‌خورد: الف) تصاوير سعدي و حافظ‌‌گونه؛ تصاوير ساده و خوش‌‌ساختي كه در خدمت تجسّم‌بخشيدن به مفهوم و تداعي معني شكل مي‌گيرند. ب) تصاوير نظامي و خاقاني‌‌وار؛ كه در اين‌‌گونه اشعار، علاوه بر تصوير مركزي و اصلي كه بار معنايي بيت را به دوش مي‌كشد، شاعر چند تصوير پيچيده و درهم‌‌تنيده را نيز براي ابهام هنري در شعر خلق مي‌كند. ج) تصاوير خاص بيدل؛ تصاوير بسيار پيچيده و لايه‌‌لايه كه گاه شعر را تا مرز بي‌معني‌بودن مي‌كشاند. اين‌گونه تصاوير كه به‌‌عنوان هويّت شعري بيدل محسوب مي‌‌شوند، معمولاً كاربرد كمتري در غزليات وي دارند.