واژه‌بست‌هاي ضميري كردي موكري در گروه حرف اضافه: رويكرد بهينگي

مطالعات تاريخي زبان‌شناختي بر روي واژه به پيدايش مفهوم واژه‌بست انجاميد‌. واژه‌بست‌ها به عنوان عناصر زباني در ساختار دستوري جملات از يك سو به‌طور مستقل ايفاي نقش مي‌كنند و از سويي ديگر از لحاظ واجي ناقص بوده و به‌منظور رفع نقص آوايي به عناصر ديگري متصل مي‌شوند و به‌صورت پيش‌بست، ميان‌بست، اندربست و پي‌بست در كنار ميزبان خود ظاهر مي‌گردند. عناصر مذكور ‌در مطالعات زبان‌شناختي از اهميت تاريخي برخوردارند و نقطۀ تلاقي ساخت‌واژه، نحو و واج‌شناسي هستند. كردي مكري مجهز به نظام واژه‌بست‌ غني است كه در آن واژه‌بست‌ها از قدرت حركت بالايي برخوردارند و به مقوله‌هايي مختلف از جمله حروف اضافه متصل مي‌شوند. در كردي مكري دو دسته حروف اضافه وجود دارند كه به صورت پيش‌اضافه و پيرااضافه با متمم خود همراه مي‌شوند. پيش‌اضافه‌ها به نوبۀ خود نوعند: حروف اضافۀ ساده و صورت‌هاي مطلق. حروف اضافۀ دستۀ اول قبل از اسم، گروه اسمي و ضمير مستقل تحت حاكميت خود قرار مي‌گيرند درحالي‌كه صورت‌هاي مطلق كه هم از نظر تعداد و هم از نظر تعدادِ هجا از دستۀ اول كمترند از اين قابليت برخوردار نيستند و نمي‌توانند قبل از اسم، گروه اسمي و ضمير مستقل واقع شوند و تنها ميزبان واژه‌بست‌ واقع مي‌شوند. در مكري علاوه بر حروف اضافۀ ساده و صورت‌هاي مطلق، حروف اضافۀ مركب و پيرا‌اضافه‌ها نيز وجود دارند. پيرا‌اضافه‌ها در مكري دو دسته‌اند: ساده و پيچيده. پيرااضافه‌هاي ساده متمم اسمي مي‌پذيرند، ولي همراه نوع پيچيدۀ‌ آنها هم صورت‌هاي كامل و هم واژه‌بست‌ها مي‌توانند نقش متمم را ايفا كنند. از اينرو مقالۀ پيشرو در تلاش است تا پس از شناسايي واژه‌بست‌هاي ضميري كردي مكري، نحوۀ تعامل‌شان با انواع حروف اضافۀ مكري و چگونگي توزيع و جايگيري آنها را براساس محدوديت‌هاي ترادف در چارچوب نظريۀبهينگي تحليل نمايد. تحليل داده‌ها نشان مي‌دهند كه محدوديت‌هاي ”حفظ يكپارچگي حوزه“ و ”عدم اجازه وقوع واژه‌بست در ابتداي گروه“ در سلسله مراتب محدوديت‌ها بالاتر از محدوديت‌ ”حضور واژه‌بست در چپ‌ترين لبۀ حوزه“ قرار مي‌گيرند و اين چينش منجر به جايگيري واژه‌بست در جايگاه دوم مي‌گردد. پژوهش حاضر به روش توصيفي تحليلي و ابزار كتابخانه‌اي انجام گرفته و به‌منظور گردآوري داده‌ها از شمّ زباني نگارندۀ اصلي (به عنوان گويشور كردي مركزي (گويش مكري، اُشنويه) و نيز گويشوران اصيل اين زبان به همراه فيش‌برداري از كتب، مجلات و نوشتارهاي سايت‌ها و ضبط حدود بيست ساعت صداي گويش‌وران گويش مورد نظر استفاده شده است.