واكاوي ديدگاه طبقاتي بهرام بيضايي در پرتو نظريات ويتفوگل و ماركس با تكيه بر نمايشنامه‌هاي آرش، اژدهاك، بندار بيدخش، سلطان مار، چهار صندوق، در حضور باد

دريافت نگرش­ هاي اجتماعي، سياسي، تاريخي و... در آثار ادبي، يكي از راه­ هاي كشف معنا در آن­ها است. براي نيل به اين هدف، بايد با نظريه­ هاي ساير حوزه­ هاي علوم انساني آشنا شد. نظريۀ استبداد شرقي ويتفوگل و ديدگاه­ هاي ماركس در ارتباط با مفهوم طبقه در جامعه، از جمله رويكردهايي است كه ما را با چگونگي شكل­ گيري طبقات اجتماعي ياري مي­ رسانند. نظريۀ استبداد شرقي نشان مي­ دهد چگونه استبداد حاكم بر جوامع آب­ سالار شرقي، باعث شكل­ گيري طبقات جامعه مي­ گردد و نظريۀ ماركس تأثير مالكيت خصوصي و در نهايت سرمايه ­داري را بر شكل­ گيري طبقات در جامعه، توضيح مي­ دهد، كه از همين رهگذر مي­ توان به بررسي جوامع، در آثار ادبي پرداخت. بهرام بيضايي يكي از نمايش­نامه ­نويساني است كه طبقات اجتماعي و كشمكش­ هاي آن­ها در آثار او نمودي عيني دارد و براي درك آثار او، بايد با نگرش­ هاي طبقاتي موجود در آثارش آشنا شد؛ از اين رو، در پژوهش پيش­رو با توجه به ديدگاه طبقاتي ويتفوگل و ماركس، نمايش­نامه­ هاي شش­گانۀ «سلطان مار»، «آرش»، «اژدهاك»، «بندار بيدخش»، «چهار صندوق»، و «در حضور باد» بيضايي را تحليل طبقاتي كرده و كوشيده ­ايم ضمن بهره ­گيري از روش تحليل كيفي، با تكيه بر مطالعات كتابخانه­ اي و اسنادي، و كاربست نظريه ­هاي طبقاتي ويتفوگل و ماركس، آثار او را بررسي نماييم. دستاوردهاي پژوهش، گوياي اين است كه نمايش­نامه­ هاي «آرش»، «اژدهاك» و «بندار بيدخش» با نگرش­ هاي طبقاتي ويتفوگل و نمايش­نامه ­هاي «چهارصندوق» و «در حضور باد» با رويكرد طبقاتي ماركس ارتباط دارند. نمايش­نامۀ «سلطان­مار» نيز، رويكرد طبقاتي بينابيني دارد؛ به اين معني كه هم با رويكرد ماركس و هم با رويكرد ويتفوگل قابل بازخواني است.