ارزيابي پايداري بوم‌شناختي در حوزه آبخيز توتلي، استان خراسان شمالي

ارزيابي پايداري بوم‌شناختي مبنايي براي تعيين نوع تعامل و برخورد انسـان با طبيعـت و خدمات بوم‌شناختي دريافتي از آن اسـت كه بايستي به‌صورت پيوسته مورد پايش قرار گيرد. در حالي‌كه مطالعات محدودي در داخل كشور صورت گرفته و تاكنون در سياست‌گذاري‌ها و برنامه‌ريزي‌هاي منطقه‌اي و ملي به‌صورت كاربردي مورد توجه قرار نگرفته است. در همين راستا، پژوهش حاضر با هدف ارزيابي پايداري بوم‌شناختي حوزه آبخيز توتلي واقع در شمال استان خراسان شمالي با استفاده از چارچوب مفهومي هيدرولوژي، محيط زيست، حيات و سياست‌گذاري (HELP) و محاسبه شاخص پايداري آبخيز (WSI) صورت پذيرفت. در اين فرآيند ارزيابي، 14 متغير مورد استفاده قرار گرفت كه بر اساس ماهيت هر كدام از آن‌ها در سه دسته شاخص فشار (P)، حالت (S) و پاسخ (R) و معيارهاي چهارگانه HELP دسته‌بندي شدند. بر همين اساس ميانگين امتيازات شاخص‌هاي P، S و R براي حوزه آبخيز توتلي به‌ترتيب 65/0، 85/0 و 35/0به‌دست آمد. هم‌چنين، ميانگين امتيازات معيارهاي هيدرولوژي (H) و محيط زيست (E) برابر با 58/0 و امتيازات معيارهاي حيات (L) و سياست‌گذاري (P) برابر با 66/0 محاسبه شد. نتايج حاصل از تلفيق كليه معيارها و شاخص‌هاي مورد مطالعه نشان‌داد كه امتياز كلي WSI برابر 62/0 بوده و نشان‌دهنده سطح پايداري بوم‌شناختي متوسط است. نتايج پژوهش حاضر براي برنامه‌ريزي، حفاظت و شناسايي مناطق بحراني و هدايت راهبردها و اقدامات مديريتي كاربرد دارند. هم‌چنين توصيه مي‌شود كه با اتخاذ سياست‌گذاري‌هاي مناسب و برنامه‌هاي حفاظتي مؤثر و با قابليت اجرا در منطقه نسبت به ارتقاء وضعيت پايداري آبخيز از متوسط به خوب اقدام شود.