بررسي ترجمۀ ضرب‌المثل‌هاي كهن پارسي: ارتقاء مدل بيكمن و كالو از رهگذر فرهنگ امثال سخن انوري

Translation of Proverbs in Classical-Persian Literature: Enhancing Beekman and Callow’s Model via Sokhan Dictionary of Proverbs نويسنده [English]

ترجمۀ ضرب­المثل امري چالش­برانگيز است. جستار حاضر با تمركز بر ضرب­المثل­هاي كلاسيك فارسي موجود در فرهنگ امثال سخن انوري (1384)، در پي بررسي مؤثرترين راهبردهاي ترجمه ضرب­المثل است. براي نيل به اين هدف، ابتدا مثل­هايي از پيكرۀ مذكور بصورت تصادفي استخراج و ترجمه معنايي-تحت­الفظي آنها نگاشته شد. سپس، با جستجو در دوفرهنگ تك­زبانۀ انگليسي فرهنگ امثال آكسفورد و امثال آمريكايي، تلاش شد براي هر يك، معادل­هاي بومي-منظورشناختي يافت شود. مدل به­كار رفته در اين نوشتار، بر اساس راهبردهاي پيشنهادي بيكمن و كالو (1974) است. طبق يافته­ها، به­كارگيري راهكارهاي تلفيقي، از كارآمدترين راهبردهاي ترجمه ضرب­المثل است. در اين ميان، راهبرد «جايگزيني با معادل بومي» و كاربرد ترجمه تحت­الفظي در پرانتز يا پانويس، جزو مؤثرترين راهبردها معرفي شده است، زيرا علاوه بر فراهم آوردنِ اطلاعات فرهنگ-محور براي مخاطبان، سبب دركِ روشنِ مفهوم مثل نيز مي­شود. همچنين، در اين پژوهش راهبرد جديدي به نام «جايگزين­سازي» ارائه شده است.

Translating proverbs is sometimes a challenging task. The present paper aims at investigating the most productive strategies of rendering Persian proverbs into English. Therefore, as the first step, a compilation of classical Persian proverbs were selected from Anvari’s (2004) Sokhan Dictionary of Proverbs and their literal-semantic translations were provided. The proverbs’ counterparts in English were also extracted from monolingual dictionaries including The concise Oxford dictionary of proverbs and A dictionary of American proverbs. A mixed procedure was recognized to be more fruitful than the isolated use of each procedure proposed by Beekman and Callow (1974). Replacing the source-text proverb with its equivalent target-language proverb and referring to its literal translation and meaning in a footnote can be a highly productive procedure. This procedure would provide the target-language readership with enough information and never hinders the fluency of reading the source-text. The results also confirmed the undeniable importance of context while rendering proverbs and, finally, the new procedure called “substitution” was proposed by the researcher.