رفتار اطلاع‌ يابي زندگي روزمره (اليس) با تأكيد بر اقوام و اقليت‌ها: مرور نظام‌ مند

Everyday Life Information Seeking (ELIS) with Emphasis on Ethnicities and Minorities: A Systematic Review

هدف: شناسايي وضعيت پژوهش‌هاي انجام‌شده در زمينة رفتار اطلاع‌يابي زندگي روزمره، تعيين شكاف(هاي) پژوهشي، تعيين مؤلفه‌ها و مؤلفه‌هاي فرعي مورد توجه، روش‌شناسي پژوهش‌ها و توزيع مكاني پژوهش‌هاست. روش پژوهش: پژوهش از نظر هدف كاربردي، ومبتني بر مرور نظام‌مند و براساس استاندارد پريزماست. پژوهش‌هاي مرتبط در 11 پايگاه ملي و 5 پايگاه اطلاعاتي خارجي بين سال‌هاي 1995 تا 2021 و در ايران 1391 تا 1399 جست‌وجو و استخراج شد. با درنظرگرفتن معيار‌هاي ورودي وخروجي، 25 منبع پژوهشي، اعم از مقاله پژوهشي نشريات و پايان‌نامه‌ها شناسايي و بررسي شدند. يافته‌ها: كانال‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي، نيازهاي اطلاعاتي، و چالش‌هاي دستيابي به اطلاعات مهم‌ترين مؤلفه‌ها بودند. زيرمؤلفه‌ها عبارت‌اند از: كتاب، مجله، روزنامه، راديو، ماهواره، اينترنت، شبكه‌هاي اجتماعي مجازي، خانواده و اقوام، دوستان، بزرگان و شيوخ و ريش‌سفيدان و كتابخانه‌ها. مؤلفه‌هاي فرعي نيازهاي اطلاعاتي عبارت‌اند از: آموزشي، فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي، مذهبي، بهداشتي و درماني، آب‌وهوا، حمل‌ونقل، ورزش و تغذيه، وآداب‌ورسوم. چالش‌هاي دستيابي به اطلاعات عبارت‌اند از: صعب‌العبوربودن راه‌ها و حمل‌ونقل، زيرساخت‌هاي ارتباطي و اطلاعاتي، نداشتن دسترسي به مراكز بهداشت و درمان، مشكلات زباني، و ساير چالش‌ها. روش پيمايشي در ايران (57%) و جهان (55%) بيشترين و روش‌هاي پديدارشناسي و قوم‌نگاري كمترين كاربرد را داشته‌اند. ابزار پركاربرد پژوهش در ايران پرسش‌نامه و در جهان مصاحبه بوده است. جامعة بررسي‌شده پژوهش‌ها در ايران عبارت‌اند از: اقوام و عشاير و ايل (42%)، اقليت (14%)، معلمان، كارگران و ساير كاركنان (28%) و بزرگ‌سالان (14%)؛ اما پژوهشي درمورد كودكان، روحانيون، جوانان و نوجوانان، و سالمندان يافت نشد. جامعه بررسي‌شدة پژوهش‌ها در جهان عبارت‌اند از: روحانيون (5%)، اقليت‌ها و مهاجران (27%)، جوانان و نوجوانان (16%)، سالمندان (5%)، دانشجويان، معلمان، كارگران و ساير كاركنان (28%) و بزرگ‌سالان (27%) است. از نظر جغرافيايي بيشتر پژوهش‌ها در آمريكا و استراليا انجام شده بود. نتيجه‌گيري: : توجه به رفتار اطلاع‌يابي زندگي روزمره در ادبيات پژوهشي سطح جهاني افزايش يافته است. هدف گستره وسيعي از مطالعات كانال‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي مانند شبكه‌هاي اجتماعي مجازي، توجه به نيازهاي اطلاعاتي اقليت‌ها، گروه‌هاي قومي و تمركز بيشتر بر متغيرهاي فردي است. با اين حال، تحقيقات كمي در مورد تأثير سرماية اجتماعي-اقتصادي، فرهنگي و مصرفي بر رفتار اطلاع‌يابي زندگي روزمره در عشاير، مهاجران و ساير گروه ها وجود دارد. در ايران منابع اطلاعاتي، ابزارها، فناوري ها و كتابخانه ها در رفع نيازهاي اطلاعاتي ايلات و عشاير موفق نبوده اند. در سطح جهاني، بهره‌مندي از روش‌هاي تحقيق كيفي، نظريه‌پردازي در اين حوزه را تسهيل كرده است، در حالي كه در ايران تكيه بر تكنيك‌هاي كمي مانع از توليد نظريه‌ها شده است. همانطور كه در تحقيقات خارج از ايران مشاهده مي شود، با توجه به گستردگي، چندبعدي و پيچيدگي رفتار اطلاعاتي، لازم است كارشناسان رفتار اطلاع يابي به تحقيقات بيشتر ادامه دهند. زندگي روزمره در دوره كنوني منجر به انجام پروژه هاي تحقيقاتي كيفي و فردي با روش هاي تركيبي مي شود.

Purpose: Examining previous research in the field of information-seeking regarding daily rapid access behavior patterns, determining the research gaps, components and sub-components of interest, research methodology and spatial distribution of the existing body of research. Methods: This systematic review is based on Prism standard. The related research were probed and extracted from 11 national databases from 2012 to 2020 and 5 none-Iranian from 1995 until 2021. Considering the input and output criteria, 25 research sources, including journal articles and dissertations, were identified. Findings: Information and communication channels, information needs, and challenges in accessing information are the most important issues addressed. The sub-components of the investigated topics included books, magazines, newspapers, radio, satellite, internet, virtual social networks, family, relatives, friends, elders and libraries. Information needs included education, culture, economy, society, religion, health, climate, transportation, sports, nutrition, and customs. Challenges in accessing information involved inaccessibility of transportation systems, communication and information infrastructure, health centers, as well as language problems. The research literarure empolyed both quantitative and qualitative with more attention to ethnography. Also, questionnaires, interviews and observations were used. The study population in Iran are Tribes (42%), minorities (14%), teachers and other employees (28%), adults (14%); unfortunately, no study on children, clerics, youth and adolescents, and the elderly is available. The study population in the world are clergy (5%), minorities and immigrants (27%), youth and adolescents (16%), the elderly (5%), students, teachers, workers and other staff (28%) and adults (27%). Research has been conducted in Iran, Australia, USA, New Zealand, Spain, China (Taiwan), Africa (Nigeria), Canada, Pakistan, and Finland. Conclusion: Attention to information behavior of everyday lifein the research literaure has intensified globaly. A wide range of studies have tageted information and communication channels, such as virtual social networks, paying attention to the information needs of minorities, ethnic groups, and focusing more on individual variables. However, there is little research addressing the impact of socio-economic, cultural and consumption capital on the everyday life information seeking on nomads, immigrants and other groups. In Iran, information resources, tools, technologies, and libraries have not been successful in meeting information needs of tribes and nomads. At the global level, benefiting from qualitative research methodologies has facilitated theorising in the field, whereas in Iran relying on quantitative techniques has prevented generating theories. As can be seen in research outside of Iran, due to the extensive, multidimensionality and complexity of information behavior, it is necessary for information seeking behavior experts to continue further investigation. Everyday life in the current period leads towards qualitative and individual research projects with mixed methods.