مطالعه فراتركيب مؤلفه‌هاي سواد انتقادي دانشجويان

هدف: سواد انتقادي دانشجويان با توليد و نوسازي دانش و اعتبار ادعا‌هاي دانش به ارزيابي دقيق متون (چاپي ـ ديجيتالي) در عصر فناوري اطلاعات و ارتباطات مي‌پردازد؛ بر اين اساس هدف پژوهش حاضر شناسايي مؤلفه‎هاي سواد انتقادي دانشجويان در آموزش عالي بوده است.روش‌شناسي: طرح اين پژوهش سنتزپژوهي كيفي، از نوع فراتركيب تبديلي است. جامعه آماري پژوهش، دربرگيرنده مقاله‌هاي علمي پژوهشي كيفي و تركيبي چاپ‌شده در مجلات معتبر در زمينه سواد انتقادي بين سال‌هاي 2010 تا 2020 و 1389 تا 1399 مي‌باشد. اين پژوهش با استفاده از روش شش مرحله‌اي ساندلوسكي و باروسو انجام شده است. در گام اول و پس از انتخاب تيم فراتركيب، سؤال پژوهش براي كشف مؤلفه‌هاي سواد انتقادي دانشجويان در آموزش عالي تنظيم و معيار‌هاي شمول مقاله‌ها مشخص شدند. در گام دوم، به جستجوي نظام‌مند منابع در پايگاه‌هاي اطلاعاتي انگليسي و فارسي پرداخته شد. در گام سوم ارزيابي كيفيت مقاله‌ها انجام و در نهايت با توجه به معيار خروج 51 مقاله اصيل انتخاب شدند. در گام چهارم با تكنيك دسته‌بندي يافته‌ها و تكنيك كمي فراچكيده‌نويسي، مضامين پايه استخراج شدند. اعتبار‌يابي يافته‎‌ها نيز با تكنيك‌هاي اعتبارپذيري و انتقال‌پذيري صورت گرفت.يافته‌ها: با اجراي گام پنجم از فرايند شش مرحله‌اي ساندلوسكي و باروسو يعني تركيب و ارائه يافته‌ها، 37 مضمون پايه استخراج‌شده، در 13 مضمون سازمان‌دهنده سطح اول و 4 مضمون سازمان‌دهنده سطح دوم (دانشي،‌ مهارتي، ‌نگرشي و اجتماعي) به‌عنوان مؤلفه‌هاي سواد انتقادي دانشجويان، دسته‌بندي شدند. در نهايت تمامي مضامين مذكور در قالب مضمون فراگير سواد انتقادي دانشجويان ارائه شدند. در گام ششم اعتبار‌يابي يافته‌ها انجام شد.نتيجه گيري: پس از انجام مراحل پژوهش فراتركيب، مؤلفه‌هاي 4گانه تشريح و در انتها چارچوب سواد انتقادي به‌عنوان يك شايستگي اجتماعي دانشجويان معرفي شد كه ‌مي‌تواند سرلوحه سياست‌گذاران برنامه درسي در سطح دانشگاه در حين طراحي برنامه‌هاي درسي قرار گيرد.