بررسي مقايسه‌اي نظريه‌ وضع طبيعي از ديدگاه جان لاك و علامه طباطبايي

نظريه‌ وضع طبيعي كه سنگ بناي نظريه‌هاي قرارداد اجتماعي است، ابداع فيلسوفان سياسي غرب نيست و در قرآن و روي كرد سياسي تفسيري علامه طباطبايي داراي پيشينه است. اين نظريه به وضعيت ما قبل مدني انسان و غيبت فرمان روايي سياسي اشاره دارد. با توجه به اين كه نبودِ مطالعه‌ مقايسه‌اي ميان فيلسوفان سياسي غرب و مسلمان پيرامون نظريه‌ وضع طبيعي به شدت احساس مي‌شود، مقايسه‌ ديدگاه لاك و علامه در اين خصوص ضروري به نظر مي‌رسد. بنابراين، در اين جستار با روش مقايسه‌اي تحليلي، ديدگاه لاك و علامه طباطبايي بررسي خواهد شد. پرسش نوشتار حاضر اين است كه وجوه اشتراك و افتراق ديدگاه لاك و علامه چيست؟ بر اساس نتايج پژوهش، لاك و علامه هردو معتقدند كه انسان‌ها در وضع طبيعي، گرايش به صلح و هم‌گرايي داشتند و واگرايي امري عارضي بود؛ هردو انسان را مدني بالاضطرار مي‌دانند، ولي لاك به قانون طبيعي (عقل) و علامه به فطرت (شريعت تكويني) ارجاع مي‌دهند؛ لاك راه برون‌رفت از وضع طبيعي را تكيه بر عقل مي‌داند، ولي علامه بر بازگشت به دين و پيروي از پيامبران تأكيد مي‌كند. پرسش لاك در باره چگونگي وضع طبيعي در غيبت فرمان‌روايي سكولار است، ولي پرسش علامه پيرامون چگونگي وضع طبيعي در غيبت فرمان‌روايي ديني و نبود پيامبران الهي است. با توجه به اين‌كه وضع طبيعي ترسيم‌شده در ديدگاه علامه جنبه‌ واقع‌نمايي دارد و وضع طبيعي لاك جنبه‌ نمادين، به نظر مي‌رسد كه نظريه‌ وضع طبيعي علامه توانِ پاسخ‌گويي به اِشكالِ غير واقعي بودن اين نظريه را دارد.