آسيب‌شناسي استعداديابي تحصيلي در ايران (مروري ساختارمند بر ادبيات انجام شده در سه دهه اخير)

Pathology of Scholastic Aptitude Search in Iran (Systematic Review of Literature in the Last Three Decades)

استعداديابي تحصيلي، همواره به­ عنوان يك چالش و دغدغه جدي براي كُنشگران آموزشي مطرح بوده و هست. گسترش و تخصصي­ تر شدن مشاغل و خلق دانش ­هاي جديد، ضرورت شناسايي استعدادهاي تخصصي به ­عنوان يكي از مهمترين زمينه‌هاي اثرگذار در موفقيت تحصيلي و شغلي را دوچندان كرده است. به­ رغم اهميت موضوع و انجام پژوهش ­هاي متعدد براي كمك به تشخيص و ارزيابي روا و معتبر از استعدادهاي تحصيلي و شغلي، تاكنون يك مرور اسنادي يا بررسي آسيب‌شناسانه ميداني در مورد آن در كشور ايران شكل‌نگرفته است. در اين مقاله، تلاش شد با مرور نظام ­مند اسناد مرتبط با استعداديابي تحصيلي در ايران از سال 1370 تا 1399، به ­طور عميق به آسيب‌شناسي مفهومي و اجرايي در حوزه استعداديابي تحصيلي پرداخته شود. روش پژوهش: با استفاده­ از مرور نظام­مند، كلمات كليدي شامل استعديابي، استعداديابي تحصيلي، آسيب­شناسي استعداديابي، روش­هاي استعداديابي تحصيلي، نقاط قوت و ضعف استعداديابي تحصيلي انتخاب گرديد و بدون درنظرگرفتن محدوديت زماني در پايگاه­هاي داده‌هايGoogle scholar ، SID، Magiran، Noormags، Civilica و Irandoc جستجو انجام‌شد، كه در نتيجه آن، تعداد 817 سند بازيابي و سپس بااستفاده­از فهرست‌وارسي ارزيابي پريزما (PRISMA)، 32 سند براي بررسي و تحليل انتخاب شدند. تحليل داده‌ها بااستفاده­از روش اولزايد (Altheide) انجام گرديد. يافته‌ها: كمتر از پنج درصد از مطالعات استعداديابي در ايران به استعداديابي تحصيلي پرداختند، و در اين پژوهش­ها تعريفي از استعداد تحصيلي و يا استعداديابي تحصيلي ارائه نشده­است. بيشتر مطالعات، استعداد تحصيلي را با مفاهيمي همچون هوش (18%)، خلاقيت (6%)، استعداد عمومي (5/5%)، پيشرفت تحصيلي (5/5%)، رغبت، نگرش و علاقه (12%) و يا استعداد برتر (12%)، مترادف يا يكسان درنظرگرفتند؛ ابزارهاي به­كار رفته براي سنجش استعداد تحصيلي شامل پرسشنامه محقق­ساخته براساس طيف ليكرت (28%)، آزمون­هاي پيشرفت تحصيلي (5/10%)، هوش گاردنر (10/5%)، رغبت­سنج‌ هالند 10/5%)، آزمون­هاي استعداد عمومي (5%)، استفاده از نمرات دروس (5%)، آزمون وودكاك- جانسون (5%) و يا آزمون­هاي تركيبي از چند آزمون روان­شناختي (5/10%)، بوده­است. مطالعات در اين زمينه بيشتر با هدف بررسي عوامل موثر (عوامل مرتبط) بر استعداد تحصيلي (28%)، طراحي مركز استعداديابي كودكان (22%)، بررسي ويژگي­هاي روان­سنجي و هنجاريابي آزمون استعداديابي (16%)، ساخت و هنجاريابي ابزار براي سنجش استعداد تحصيلي (9%)، استعداديابي تحصيلي بااستفاده­از سيستم­هاي فازي (9%)، مقايسه استعداد تحصيلي گروه­هاي مختلف (7%) و يا شناسايي مولفه­ ها و شاخص­ هاي مهم در استعداد تحصيلي (9%)، انجام­شدند. نتيجه‌گيري: عدم­توازن جدي در زمينه مطالعه انواع مختلف استعداد وجود دارد، به­ طوري­ كه بيشتر مطالعات به موضوع استعداديابي ورزشي پرداختند و استعداد تحصيلي مغفول مانده­است. ازجمله چالش ­هاي مطرح در زمينه استعداديابي تحصيلي در ايران مي‌توان به نبود مركز و مرجع رسمي معتبر به منظور الف) ارائه تعريف و رهيافت‌هاي روشن و واحد از استعداد تحصيلي و استعداديابي تحصيلي، ب) هدايت فرايند آزمون‌سازي، استانداردسازي آزمون­هاي روان­شناختي و آموزشي؛ ج) هدايت و نظارت بر فرايند استعداديابي تحصيلي، ج) بررسي اعتبار آزمون­هاي به­كار گرفته­ شده در استعداديابي تحصيلي در كشور، د) اعتبارسنجي مراكز فعال در حوزه استعداديابي؛ بدفهمي‌ها و كژكاركردهايي نظير الف) مترداف فرض‌نمودن استعداد، هوش، خلاقيت، رغبت، نگرش و پيشرفت تحصيلي با استعداد تحصيلي، ب) استفاده ­از آزمون­هاي هوش و خلاقيت به­ جاي آزمون­هاي استعداد تحصيلي، ج) استفاده نادرست و عدم‌هنجاريابي و استانداردسازي آزمون­هاي استعداديابي تحصيلي ترجمه ­شده، و نپرداختن به نيازهايي نظير الف) تهيه و تدوين آزمون‌هاي بومي در حوزه استعداديابي تحصيلي، ب) ارائه تعريف روشن و واحد از استعداد تحصيلي و استعداديابي تحصيلي در متون تخصصي و دانشگاهي، هدايت آموزش رسمي ايران مبتني بر استعداديابي تحصيلي، تدوين پروتكل مشخص، عيني و قانونمند درباره ويژگي­هاي يك مركز استعداديابي تحصيلي و استعداديابي كودك اشاره كرد. باتوجه به اهميت راهبردي استعداديابي تحصيلي و وجود خلاها، بدفهمي‌ها و كژكاركردي‌هاي فراوان و مخاطره‌آميز در مسئله تشخيص و پرورش استعدادهاي تحصيلي و نخبه‌پروري، پيچيده‌شدن مشاغل و فعاليت‌ها در عصر ديجيتال، توجه و اقدام فوري متوليان كلان در نظام آموزشي و تربيتي كشور و سرمايه‌گذاري وسيع در اين حوزه، ضرورتي انكارناپذير بوده و ادامه روند معيوب موجود، مي‌تواند تبعات گسترده‌تري را به جامعه تحميل نموده و زمينه‌ شكاف و گسست‌ راهبردي از توسعه جهاني و عقب‌گرد از اهداف كلان توسعه كشور را رقم زند.

Aptitude search, especially Scholastic Aptitude (SA), has always been a serious challenge for parents, counselors, teachers and even students themselves. Due to the wider and more specialized jobs and the creation of new knowledge, the need to identify specialized aptitudes for greater academic and professional success increases? For this reason, numerous studies have addressed the issue of searching and evaluating scholastic and professional aptitudes. However, despite the undeniable importance of this issue, there is still no review on it in Iran. In this paper a systematic review of the literature related to Scholastic Aptitude Search (SAS) in Iran from 1991 to 2021 was conducted and related studies were thoroughly reviewed and analyzed. Methods: Using systematic review, keywords include aptitude search, SAS, aptitude search pathology, methods of SAS, SAS strengths and weaknesses, regardless of time constraints in Google Scholar, SID, Magiran, Noormags, Civilica and Irandoc databases were searched, of which 817 documents were retrieved and then 32 articles were selected for review and analysis using the PRISMA evaluation checklist. Data analysis was performed using Altheide method. Results: Less than 5% of aptitude search studies in Iran were SAS, and these studies do not provide a definition of SA or SAS. Most studies have equated scholastic aptitude with concepts such as intelligence (18%), desire, attitude, and interest (12%), superior talent (12%), creativity (6%), talent (5.5%), or academic achievement (5.5%), The instruments used to measure SA included a researcher-made questionnaire based on the Likert scale (28%), tests of academic achievement (10.5%), Gardner intelligence (10.5%), Holland inclination (10.5%), General talent tests (5%), use of course scores (5%), Woodcock-Johnson test (5%), or a combination of several psychological tests (10.5%). Studies in this field are aimed at investigating the effective factors (related factors) on SA (28%), designing a children's talent search center (22%), examining the psychometric properties and standardization of the talent search test (16%), development and standardization of tools for measuring SA (9%), SAS using fuzzy systems (9%), comparing academic aptitude of different groups (7%), or identifying important components and indicators in SA (9%), done. Conclusion: There is a serious imbalance in the study of different types of talent, so that most studies have addressed the issue of sports talent and SA has been neglected. Among the challenges in the field of SAS in Iran are: the lack of a clear and unified definition of SA and SAS in specialized and academic texts, the use of intelligence and creativity tests instead of SA tests, assuming talent, Intelligence, creativity, desire, attitude and academic achievement with SA, lack of a specific trustee for aptitude search, lack of a legal authority to approve the tests used for SAS, lack of standardization of translated SA search tests, lack of centers Standard and in accordance with scientific principles, lack of local tests in the field of SA, lack of monitoring of the activities of talent centers by legal authorities, lack of attention of the official Iranian education system to the issue of SA, lack of a valid official test center and test standardization Psychological problems in the country, the lack of a clear, objective and legal protocol on the characteristics of an SAS and child aptitude search center. Therefore, considering the importance of SAS and the issue of identifying and cultivating scholastic and elite aptitudes, this issue demands more attention from the educational and training authorities of the country.