ارزيابي تاب‌آوري بافت فرسودة شهر در برابر زلزله با استفاده از GIS (مطالعه موردي: منطقه 2 شهرداري بندرعباس)

Evaluation of Resilience of Urban Decay Texture against Earthquake using GIS (Case study: District 2 of Bandar Abbās Municipality)

شهر بندرعباس با ريسك‌پذيري بالايي در مقابل زلزله مواجه است كه شناسايي و مقاوم‌سازي بافت فرسوده را ضروري مي‌نمايد. استقرار نامناسب كاربري‌ها، شبكة ارتباطي ناكارآمد، بافت فشرده، تراكم‌هاي بالا، توزيع نامناسب فضاهاي باز شهري و غيره نقش اساسي در افزايش آسيب‌هاي وارده در برابر زلزله دارند. اين پژوهش به ارزيابي تاب­آوري بافت فرسوده در مقابل زلزله با استفاده از روش­هاي تصميم­گيري چندمعياره در منطقه 2 شهر بندرعباس مي­پردازد. بافت فرسوده شامل محلات نايبند، خواجه‌عطا، چاهستاني‌ها و كمربندي است. در روش AHP، بيشترين تاب­آوري مساكن مربوط به نايبند شمالي با 6/68 درصد در طبقة تاب­آوري زياد، نايبند جنوبي با 8/45 درصد و خواجه‌عطا با 41 درصد مساكن در رده­هاي بعدي قرار دارند. در حالي­كه چاهستاني‌ها و كمربندي به ترتيب 6/4 درصد و 7/5 درصد محله از تاب­آوري مناسبي برخوردارند. تحليل آسيب‌پذيري نيز نشان­ مي­دهد كه 2/28 درصد ساختمان­هاي كمربندي و 7/10 درصد از چاهستاني‌ها، آسيب‌پذيري بالايي دارند. در روش ANP، معيارهاي شيب و فاصله از گسل، به ترتيب با وزن 003/0 و 007/0 كمترين ارزش را دارند و معيارهاي جنس مصالح و تعداد طبقات ساختماني با وزن­ 119/0 و 072/0، مهم‌ترين شاخص­ها هستند. در محيط GIS لايه­ها هم‌پوشاني شده و نتايج نشان مي­دهد كه 2/69 درصد از نايبند شمالي و 9/40 درصد خواجه‌عطا از تاب­آوري بالايي برخوردارند. 8/32 درصد كاربري­هاي كمربندي به شدت آسيب‌پذير و 1/43 درصد آن نسبتاً آسيب‌پذير است كه رتبة اول آسيب‌پذيري و چاهستاني‌ها نيز رتبة دوم را دارد. مقايسه نتايج حاصل از دو روش تصميم­گيري، نشان­دهندة عملكرد بهتر روش ANP مي­باشد.

The city of Bandar Abbas is facing a high risk of earthquakes, which makes it necessary to identify and rehabilitate the decay texture. Improper land use location, inefficient communication network, compact texture, high densities, improper distribution of urban open spaces, etc., are crucial in increasing earthquake damages. This study evaluated the resilience of decayed texture against earthquakes using multi-criteria decision-making methods in district 2 of Bandar Abbas. The decayed texture included the neighborhoods of Nāyland, Khājeh Attā, Chahestāni, and Kamarbandi. In the AHP method, the highest housing resilience was for North Nāyband with 68.6%, Southern Nāyband with 45.8%, and Khājeh Ata with 41% of accommodation was in the next category. At the same time, Chahestāni and Kamarbandi, with 4.6% and 5.7% of the housing, respectively, had proper resilience. Vulnerability analysis also showed that 28.2% of belt buildings and 10.7% of Chahestāni had a high vulnerability. In the ANP method, the slope and distance from the fault with the weight of 0.003 and 0.007, respectively, had the lowest values. The material type and the number of building floors with a weight of 0.119 and 0.072 were the most important indicators. In the GIS environment, the layers overlapped, and the results showed that 69.2% of Nāyband North and 40.9% of Khājeh Atta had high resilience. 32.8% of Kamarbandi using were highly vulnerable, and 43.1% were relatively vulnerable with the first ranking, and the Chahestāni was in the second-ranking. A comparison of the results of the two decision-making methods showed the better performance of the ANP method.