بررسي ديدگاه ابن‌سينا دربارۀ چگونگي تركيب در اجسام مادّي برمبناي نظريۀ ماده- صورت‌گرايي

در اين مقاله، ديدگاه ابن‌سينا دربارۀ تركيب را ذيل نظريۀ ماده صورت‌گرايي بررسي كرده‌ايم. ابتدا نشان داده‌ايم مسئلۀ تركيب حقيقي بنابر تعاريف موجود، درخصوص چگونگي حضور اجزاي مادّي در تركيب، دچار مشكلات منطقي و متافيزيكي است؛ سپس ايده‌اي جديد از تركيب حقيقي را به‌دست داده‌ايم كه با ديگر مباني موردنظر شيخ‌الرئيس همخواني ندارد و بنابراين، ديدگاهي خالي از اشكال در اين حوزه موجود نيست. در بخش دوم، ازطريق بازسازي استدلالي از مرحوم سبزواري نشان داده‌ايم تركيب انضمامي بدان سبب كه در قياس با تركيب اتحادي، دچار اشكال منطقي نيست، پذيرفتني‌تر است. براساس نتايج دو بخش پيشين، در بخش سوم، تركيب حقيقي را برمبناي وضعيت اجزاي مادّي و صوري بررسي كرده‌ايم. در اين مرحله، شش گزينۀ محتمل و متفاوت دربارۀ وضعيت متافيزيكي ماده و صورت را به‌دست داده و توسط آن‌ها دو مسئله را بررسي كرده‌ايم: نخست، آنكه ديدگاه ابن‌سينا به كدام گزينه نزديك‌تر است؛ دوم، آنكه كدام گزينه پذيرفتني‌تر مي‌نمايد. نهايتاٌ در بخش چهارم، از زاويه‌اي ديگر نشان داده‌ايم تحليل تركيب ازمنظر ابن‌سينا ازطريق تحقق‌بخشي رابطۀ حلول يا تعلق نيز امكان‌پذير است؛ اما اين بيان ابن‌سينا هم نمي‌تواند پاسخي مناسب براي مسئلۀ تركيب باشد؛ زيرا اطلاع‌بخش نيست و به‌نوعي اين‌همان‌گويي محسوب مي‌شود.