بررسي تفسيري مكلف بودن حيوانات و محشور شدن آنها در آيه 38 أنعام

برخلاف تلقي رايج كه »حيوانات، از نعمت عقل و فهم و از موهبت اختيار محرومند، بنابراين معقول و متصور نيست آنها مكلّف باشند و در آخرت محشور گردند «، از آيه 38 سوره انعام كه حيوانات را امت‌هايي چون انسان‌ها مي‌داند و سرانجامِ آنها را حشر الي الله معرفي مي‌كند، استفاده مي‌شود اين موجودات، از برخي مراتب فهم و درك و از حدّي از اختيار برخوردارند، بنابراين مي‌توان آنها را مكلّف به تكاليفي متناسب با شرايط و ساختار وجودي آنها دانست و نيز مي‌توان گفت سرانجام آنها، حشر الي الله است. اين دو امر، به وسيله روايات پرشماري كه شايد بتوان آنها را متواتر معنوي دانست، تأييد مي‌شود. البته نه در قرآن و نه در روايات، كمّ و كيف تكليف شدن آنها و چگونگي محشور شدنشان تبيين نشده است.