اصول كلامي حاكم بر تشريع مجازات قصاص نفس و نقش آن در پاسخ به شبهات قصاص

نظام‌مند‌كردن گزاره‌هاي ديني ناظر به تشريع مجازات‌هاي اسلامي، به‌ويژه مجازات قصاص نفس و استخراج اصول حاكم بر تشريع اين مجازات، نقش مهمي در درك فلسفۀ تشريع آن و چگونگي پاسخ‌ به شبهات وارد بر آن دارد؛ زيرا تنها از اين طريق مي‌توان زمينۀ پاسخ‌دهي مدوني را به شبهات مخالفان ايجاد كرد. اين مقاله با روش توصيفي‌ـ ‌تحليلي و با در‌نظر‌داشتن ساحت‌هاي وجودي انسان و مسير تكاملي او در انسان‌شناسي اسلامي، درصدد استخراج اصول كلامي‌اي‌ است كه با به‌كارگيري صحيح آن‌ها، فلسفۀ تشريع مجازات قصاص نفس به‌خوبي روشن و زمينۀ پاسخ‌‌هايي نقضي و حلي براي شبهات قصاص ايجاد شود. بر اساس نتايج به‌دست‌آمده در اين مقاله، پنج اصل كلامي كه عبارتند از: ۱. اصل كرامت ذاتي انسان؛ ۲. اصل هدايتگري و رستگاري؛ ۳. اصل عدالت‌طلبي و احقاق حق؛ ۴. اصل حيات و پويايي فرد و جامعه؛ ۵. اصل بازدارندگي در مجازات، بر تشريع مجازات قصاص نفس حاكمند. اين مقاله با بهره‌گيري از اقتضائات اين اصول و استفاده از تقدم و تأخر آن‌ها در پاسخ به شبهات قصاص، به نمونه‌هايي از اين شبهات نظير برتري مجازات حبس ابد بر قصاص نفس و نيز مخالفت قصاص با حس بشردوستي انسان و كرامت انساني قاتل پاسخ مي‌دهد.