تحليل ديدگاه ملارجبعلي تبريزي درباره اشتراك لفظي وجود و دو تفسير از آن

اشتراك لفظي و معنوي وجود همواره يكي از دغدغه‌هاي فيلسوفان متأخر اسلامي (از زمان ميرداماد تا عصر حاضر) بوده است. در اين ميان برخي از فيلسوفان قائل به اشتراك لفظي وجود و عده‌اي ديگر قائل به اشتراك معنوي وجود شده‌اند. يكي از فيلسوفان قائل به اشتراك لفظي وجود، ملا رجبعلي تبريزي است. وي معتقد است كه وجود ميان واجب و ممكن به دو معناي متفاوت به‌كار مي‌رود. مسئلۀ اصلي در اين مقاله، بيان و تحليل همين آموزه و دليل‌هاي تبريزي است. اين تحليل هم از رهگذر نقدهاي نگارنده و هم از رهگذر بيان دو تفسير از اين آموزه بيان مي‌شود. تفسير اول از آنِ ملا عبدالرحيم دماوندي و تفسير ديگر براي يكي از شاگردان تبريزي به نام ميرمحمداسماعيل خاتون‌‌آبادي است. روش بحث كتابخانه‌اي و توصيفي ‌ـ‌تحليلي است. نتيجۀ اجمالي كه اين مقاله به آن دست ‌يافته اين است كه تبريزي در بيان ادلۀ عقلي براي اثبات اشتراك لفظي وجود ناكام است و ادلۀ نقلي او نيز تنها با توجه به روش تفسيري خود او قابل اعتنا خواهند بود و از ميان دو تفسيري كه از آموزۀ اشتراك لفظي وجود نزد تبريزي بيان مي‌شود، نظر ميرمحمداسماعيل خاتون‌‌آبادي درست‌تر و درخور توجه بيشتر است.