الگوي رابطه فلسفه‌هاي اخلاقي و فناوري اطلاعات با رفتار اخلاقي حسابرسان: رويكرد نظريه شبكه كنشگران

هدف: ازآنجاكه اخلاق موضوعي اساسي در حرفه حسابداري و حسابرسي است و به‌كارگيري رويكردهاي مرتبط با فناوري اطلاعات نيز در علوم مالي غيرقابل‌انكار است؛ ازاين‌رو هدف پژوهش حاضر تهيه الگو و نظام‌مندسازي رابطه فلسفه‌هاي اخلاقي و فناوري اطلاعات با رفتار اخلاقي حسابرسان با استفاده از نظريه شبكه كنشگران است.روش‌شناسي پژوهش: پژوهش حاضر ازنظر استفاده از يافته‌ها كاربردي و ازنظر نوع روش پژوهش، كيفي است. با توجه به دانش‌افزايي و ارائه يك الگوي جديد نيز جهت‌گيري توسعه‌اي دارد. جامعه پژوهش موردنظر شامل پژوهش‌هاي مرتبط با موضوع و با نمونه همسان است كه 3 مقاله را شامل مي‌شود و در اين زمينه نمونه‌گيري به عمل نيامد و نمونه و جامعه يكسان در نظر گرفته شد. سپس، با فن فراتركيب اجزاي الگو تهيه و با رويكرد نظريه شبكه كنشگران الگوي نهايي ترسيم شد. درنهايت نيز با كسب نظر 5 خبره به‌وسيله مصاحبه، اهميت اجزاي الگو مورد تائيد قرار گرفت.يافته‌ها: يافته‌هاي پژوهش نشان داد رفتار اخلاقي در حسابرسان تحت تأثير كنشگران انساني و فني است. كنشگران انساني به گونه عام نظريه‌هاي اخلاقي و كنشگران فني به‌صورت كلي فناوري اطلاعات را شامل مي‌شود. نظريه‌هاي اخلاقي (كنشگران انساني) نيز به دو بخش كلي نظريه‌هاي مبتني بر كردار و نظريه‌هاي مبتني بر فضيلت (فضيلت‌گرايي) تقسيم مي‌شود. نظريه‌هاي مبتني بر كردار نيز شامل مبتني بر وظيفه (وظيفه گرايي)، مبتني بر نتيجه (سودگرايي و ديگر گرايي)، مبتني بر امر الهي (خيرگرايي) و مبتني بر عدالت (عدالت گرايي) است. فناوري اطلاعات (كنشگران فني) نيز شامل نظريه يكپارچه پذيرش و استفاده از فناوري توسعه‌يافته (انگيزه، اميد به تلاش و تأثيرهاي اجتماعي) است. يافته كلي پژوهش نشان داد اجزاي كنشگران فني و انساني داراي تأثير مثبت و معناداري بر گسترش رفتار اخلاقي در حسابرسان است.اصالت/ارزش افزوده علمي: با توجه به اهميت نظام‌مند كردن رفتار اخلاقي و تهيه الگوهاي متناسب با محيط كشور، يافته‌هاي اين پژوهش با داشتن پشتوانه نظري و كاربردي قوي مي‌تواند به درك بهتر و تسريع در عملياتي كردن رفتار اخلاقي حسابرسان كمك شاياني نمايد و كنشگران انساني و فني و نقش مؤثر هر يك را به‌وضوح نشان دهد.