جلوه‌هاي بينامتني آيات قرآن در حكمت‌هاي اخلاقي نهج البلاغه

بينامتني نظريه‌اي به منظور خوانش عميقتر متن ادبي و دستيابي به ناگفته‌هاي آن است. و بيانگر اين واقعيت است كه متون همواره به نوعي در تعامل با يكديگرند. كشف اين تعامل ما را به خوانشي نو از متون دعوت مي‌نمايد. نهج البلاغه از متوني است كه با مفاهيم قرآن ارتباطي تنگاتنگ دارد. امام عليj در بيانات خود در موارد بسياري به آيات وحي تصريح نموده‌اند. ساير كلمات حضرت نيز برگرفته از مكتب وحي بوده و روح معنوي و الهي قرآن در آن متجلي است. اين مقاله با هدف بيان رابطه عميق قرآن و بيانات اميرالمومنين عليه السلام در نهج البلاغه، به روش تحليلي توصيفي انجام شده و بيان مي‌دارد كه بيشترين جلوه‌هاي بينامتني آيات قرآن در حكمت‌هاي نهج البلاغه از نوع مضمون و مطابق با قاعده نفي متوازي است. در مراحل بعد نفي كلي و نفي جزيي قرار دارد كه امام علي عليه السلام براي بيان مقاصد و اهداف خويش به طور غير مستقيم از الفاظ و عبارات قرآني بهره گرفته‌اند و روح قرآن در سراسر كلام آن حضرت جاري و ساري است. نتيجه آنكه قرآن كريم به عنوان متن غايب در حكمتهاي نهج البلاغه از پردازش كاملاً مطلوبي برخوردار بوده و در اغلب موارد حضوري آشكار و بي‌واسطه در سخنان امام علي عليه السلام دارد. امام عليه السلام در بهره گيري از قرآن كريم به صورت مستقيم و عيني محدود نمانده و با ايجاد تعديلات و تغييرات جزئي يا كلي در متن غايب و يا حتي با برقراري ارتباط معنايي و مضموني به مقتضاي مقام سخن به ارائه مفاهيم و اهداف قرآني در قالبي متفاوت پرداخته‌اند.