بررسي موتيو «رنگ» در غزليات بيدل دهلوي از منظر زباني– بلاغي

زمينه و هدف: بيدل، شاعر پرآوازۀ سبك هندي، شاعري مضمون‌پرداز و تصويرساز است كه عنصر رنگ را از حوزۀ معنايي خاص خود خارج كرده و با ذهني خلاق و تركيب‌ساز، آن را به صور گوناگون و دلنشين تبديل كرده ‌است و با همين كلمۀ ساده شبكۀ تداعي بسيار وسيعي را بوجود آورده ‌است. هدف اين پژوهش آن است كه برخي از تصويرسازيها و نوآوري هاي بيدل با موتيو «رنگ» از منظر بلاغي و زباني بررسي و تحليل شود و ارتباط آن با عقايد و انديشه هاي وي تبيين گردد. روش مطالعه: پژوهش پيش رو با روش توصيفي-تحليلي و به شيوۀ كتابخانه اي انجام شده ‌است. منبع اصلي كار، ديوان بيدل دهلوي به تصحيح اكبر بهداروند بوده كه انتشارات نگاه آن را منتشركرده ‌است. يافته ها: در ديوان بيدل بيش از هفتصد بار از واژۀ رنگ استفاده شده ‌است، تاآنجاكه افزون بر عنوان «شاعر آينه ها» كه شفيعي كدكني به وي نسبت داده ، ميتوان او را «شاعر رنگ» نيز ناميد. رنگ در اشعار بيدل، گاه بصورت زباني و گاه در ساختار ادبي و بلاغي بكار رفته ‌است؛ گاه معناي لفظي و گاه مجازي و غيرواقعي از آن اراده شده است. به اين ترتيب، اين عنصر سهم قابل توجهي در شكل‌گيري معنا و صورت اشعار او داشته است. نتيجه گيري: از منظر بلاغي، بسامد چشمگير استعارات نو و دور از هنجار با عنصر رنگ، بر ابهام و غناي سخن بيدل افزوده ‌است. تصاويري كه بيدل با واژۀ رنگ ساخته ، بيشتر در راستاي عقايد عرفاني اوست و در مفهوم دگرگوني، نابودي و فنا خلاصه ميشود كه آن را در قالب استعاره هاي كمياب، تشبيهات و كنايات بكر و تازه بكار برده و جهاني دور از ذهن، درهم‌‌‌ريخته و سوررئاليستي را بنمايش گذاشته ‌است. از منظر زباني، تركيبات اضافي ساخته شده با رنگ، بالاترين بسامد را داشته ‌است، بخصوص تركيباتي چون «شكست رنگ» و «گردش رنگ» كه با عرفان وحدت جودي شاعر مرتبط است.