تحليل تاريخي روايتِ نكوهش ديوانگان در حديقة الشيعة

در اين مقاله، يكي از احاديث منحصربه‌فردِ كتاب حديقة الشيعة در نكوهش ديوانگان، محور پژوهش قرار گرفته است. اين حديث از امام حسن عسكري (ع) روايت شده و به قرب‌الاسنادِ علي‌بن‌بابويه منسوب است. درباره متن و سند ادّعا شده براي اين حديث ابهامات زيادي مطرح است. ميانِ اين روايت و فضايي كه به آن نسبت داده شده، مناسبتي ديده نمي‌شود. از سوي ديگر با گردآوري اطلاعات گوناگون درباره فضاي پيدايش حديقةالشيعة مي‌توان نشان داد حديث نكوهش ديوانگان با رويدادهاي جزئي و عيني آن بستر تاريخي كاملاً منطبق است. بر اين اساس مي‌توان تحليل تاريخي دقيقي از حديث مذّمت ديوانگان ارائه داد و با پيگيري و بسط اين ايده، اطّلاعات جالبي در راستاي ريشه‌يابي اين حديث و نحوه پيدايش و پديدآورنده كتابِ حديقةالشيعة به دست آورد. بر اساس نتايج اين پژوهش، پيدايش اين حديث به منازعات سيد محمد ميرلوحي سبزواري با صوفيان قرن 11ق مرتبط است.