بررسي نظريۀ انتخاب عقلاني از ديدگاه پوپر و صدرالمتألهين

نظريۀ انتخاب عقلاني يكي از مهم‌ترين و مشهورترين نظريه‌ها در علوم انساني و تبيين كنش‌هاي انساني است. بسياري از انديشمندان علوم انساني و اجتماعي اين نظريه را خصلت عصر مدرن و علوم انساني جديد مي‌دانند. از اين ميان، كارل پوپر نيز آن را شاه‌كليد و يگانه راه فتح و فهم علوم انساني دانسته است. وي ضمن تعريف عقلانيت به عمل متناسب با موقعيت و شرايط، معتقد است منطق موقعيت بر مبناي اصل عقلانيت تنها و بهترين ابزار براي فهم، تبيين و پيش‌بيني كنش‌هاي انساني است. از سوي ديگر براساس مباني حكمت متعاليه، از جمله تعريف عقلانيت به عملي كه انسان را به قرب ‌الهي مي‌رساند، انتخاب عقلاني نظريه‌اي محدود و ناكارآمد به شمار مي‌آيد. نظريۀ جامع و كامل نيز نظريۀ انتخاب اختياري است كه هم به عوامل مستقيم كنش، يعني باورها و انگيزه‌ها و هم عوامل غيرمستقيم كنش، مانند عوامل طبيعي و اجتماعي توجه دارد. در اين مقاله به روش توصيفي تحليلي و مقايسه‌اي، نظريۀ انتخاب عقلاني از ديدگاه پوپر و صدرا بررسي شده است. نتيجه اينكه ديدگاه صدرالمتألهين به‌دليل تعريف دقيق عقلانيت و توجه به عوامل مختلف مستقيم و غيرمستقيم كنش، ديدگاهي كامل‌تر و كارآمدتر از ديدگاه پوپر است.