عطار و ديدار با شاهد قدسي (بررسي ساخت و محتواي برخي از غزل-روايت هاي ديوان عطار)

عطار نيشابوري در بخش قابل‌توجهي از غزل هاي رندانه و شورانگيز خود، به موضوع ديدار با شاهد قدسي يا منِ برتر و ملكوتي خويش پرداخته است. او در اين غزل ها، واقعه اي را به تصوير كشيده كه به‌نوعي معرفت دروني، شهودي و كاملاً شخصي بي ميانجي حسّ و عقل اشاره دارد؛ به همين سبب، از زبان، نگرش، سبك و سياق خاصي برخوردارند و فرديت و خلاقيت شاعر در آن ها به‌خوبي نمايان است. عطار در اين دسته از غزل ها كه ساختاري داستان گونه و كاملاً روايي دارند و مي توان آن ها را غزلداستان ناميد، راوي قصه هاي حوادث روحي خويش است؛حوادثي كه بن مايه ي اصلي آن ها را زمينه ي معنايي داستان شيخ صنعان و حلاج رقم مي زند. به‌دليل غلبه ي احوال عاطفي و شهودي، شاعر به قطب استعاري زبان متوسل مي‌شود و براي بيان منظور خويش از رمز و نماد بهره مي گيرد. رؤياگونگي، تناقض و ابهام سرشت ذاتي اين غزل ها به حساب مي آيد و به همين دليل، باب تأويل را به روي خويش مي گشايد. همچنين غلبه ي وجه اخباري و عاطفي، لحن جدي و حسرت آميز شاعر و نيز تناسب صورت و محتوا را مي توان از ديگر مختصات اين دسته از غزل ها برشمرد.