مقامات سلوك در عرفان اسلامي و تجلّي آن در دو نگاره سماع صوفيان و مستي لاهوتي و ناسوتي

از مضامين مهم و عام عرفاني مقام‎ها و منازل سلوك است. مقام‎هاي سلوك حاصل تأملات عرفا و كشف و شهود حقايق قرآني و لطايف حكمي بر اثر مجاهدات سالك است. اين مضامين عرفاني در دوران نگارگري ايراني - اسلامي و به خصوص در انديشه و عقايد حكام و وزراي اسلامي در دوره تيموري و صفوي بازتاب بسياري داشته كه به موجب آن كتبي با مضمون و روايات عرفاني كتاب‌آرايي و تزيين شده است. از ميان كتب موجود، ديوان حافظ نيز، نگارگري و تنظيم شده كه در اين پژوهش دو نگاره مورد نظر آن، سماع صوفيان اثركمال‎الدين بهزاد و نگاره مستي لاهوتي و ناسوتي اثر سلطان ‎محمد از نظر تجلي مقامات سلوك مورد بررسي قرار گرفته است. مقاله پيش‎رو با هدف بررسي تجلي مقامات سلوك در عرفان اسلامي و بازيابي و تأثير آن در تصويرگري دو نگاره مورد نظر صورت پذيرفته است. تحقيق حاضر در پي پاسخ به اين سوال است: دو نگاره مورد نظر كه با مضمون عرفاني مصور شده‌اند، چگونه در بطن و حالات پيكره‎ها مقامات سلوك عرفاني را متجلي ساخته‎اند؟ روش تحقيق به صورت توصيفي - تحليلي انجام شده است و شيوه جمع‌آوري اطلاعات، به صورت كتابخانه‎اي و منابع الكترونيكي صورت گرفته است. روش تجزيه و تحليل به صورت كيفي است. يافته‌هاي موجود در اين پژوهش حاكي از آن است كه دو نگاره مورد نظر از جهت تجلي مقامات سلوك عرفاني كه تجليات افعالي و صفاتي و ذاتي خداوند است، به ‏طور منظم و با تجسم اين تجليات در عرفان اسلامي و ظهور آن در روند حالات پيكره‎ها از نازل‎ترين مقام تا علوّ درجات مصور شده است، و پيامي چون رسيدن از فرش به عرش الهي را در خود نهفته دارد و در انتها مقام فناء في‏الله را ظاهر نموده است.