سير تحول نگاره‌هاي حمام از نظر ساختاري و تزئيني در سده‌هاي نهم تا يازدهم هجري

گرمابه‌ها كه از مهم‌ترين بناها در معماري اسلامي هستند؛ و در طول تاريخ تجلي‌گر اين اصل بوده‌اند. آثار ادبي گنجينه مهمي براي پرداختن به مباحث ساختاري و تزيئني در آثار نگارگري گرمابه‌ها ايجاد كرده است. وجود نگاره‌هاي متنوع از گرمابه‌ها تاكيدي بر اين مدعاست.  بنابراين در اين نوشتار به منظور باز‌شناسي و بازخواني ساختار و تزئينات آن در نگاره‌هاي به جا مانده، به بررسي و مقايسه هر يك پرداخته‌ايم. هدف اين پژوهش بررسي و تحليل ساختار و تزئينات و راهكارهاي بكار گرفته شده در نگاره‌هاي گرمابه‌هاي به تصوير كشيده شده، در اين راستا اين پرسش‌ها به بحث گذاشته مي شوند؛ سوالهاي اين پژوهش عبارتند از: 1 ساختار اجزا و تزئينات در نگاره‌هاي گرمابه بر اساس مستندات و متون تاريخي به چه ترتيب بوده است؟ 2 سير تحول نگاره‌ها در بين ساختار فضايي و تزئينات هر بخش بر اساس اطلاعاتي كه نگاره‌ها به ما مي‌دهند، به چه ترتيب بوده است؟ روش اين تحقيق، توصيفي-تحليلي و روش جمع آوري اطلاعات، كتابخانه‌اي است. دربخش مباني نظري اين پژوهش با بررسي 22 نمونه نگاره از چهار كتاب مخزن الاسرار نظامي گنجوي، شاهنامه فردوسي، مجالس‌العشاق و هفت اورنگ جامي صورت گرفته است. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد كه سده يازدهم را مي‌توان به مثابه نقط عطفي در نمايش ابعاد ساختاري و تزئيناتي در بين نگاره‌هاي بجا مانده در نظر گرفت كه با وجود بيشترين اشتراكات در آثار به جا مانده در نگاره‌ها و بيشترين افتراقات در تزئينات و جزئيات هر يك از نگاره‌ها داشته كه در بعد ساختاري موجود، شباهت‌هاي بسياري نسبت به بعد تزئيناتي را دارا بوده‌اند. سير تحول نگاره‌ها به وسيله كاربرد پرسپكتيو، نمايش افراطي تزئينات و فاصله گرفتن از الگوهاي سده‌هاي پيشين رفته‌رفته ارتقا يافته و حتي در بخش‌هايي نوآوري‌هايي را در نشان دادن تزئينات، ايجاد نموده است.