تبيين ديدگاه صدرالمتألهين در علم حق و ارزيابي آن

تبيين و تحليل علم پيشيني خداوند به موجودات، نقش مؤثري در روشن‎شدن اصل حقيقت «آگاهي» دارد؛ زيرا هر كمالي در ممكنات سريان داشته باشد، جلوه‌اي از كمال الهي است. يكي از نظريات مورد توجه فلاسفه در باب علم پيشيني خداوند ديدگاه صدر‌المتألهين و پيروان او در حكمت متعاليه است؛ ازاين‌رو ارزيابي اين ديدگاه در شناخت اصل حقيقت آگاهي مفيد است. صدر‌المتألهين به استناد قاعده «بسيط الحقيقه، كل الأشياء»، علم پيشيني خداوند را بر مبناي واجديت وجود بسيط خداوند بر هر وجودي تبيين مي‌كند و سپس او اين ديدگاهش را بر ديدگاه عرفا كه مبتني بر نظريه اعيان ثابته است، منطبق مي‌داند. ديدگاه او در اين باب گرچه از طرف فلاسفه بعد از خودش تلقي به قبول شده، به نظر نگارنده اين ديدگاه توالي فاسدي دارد كه پذيرش آن را ناممكن مي‌گرداند؛ علاوه بر اينكه انطباقش با ديدگاه عرفا تفسيري است بما لا يرضي صاحبه.