نقش تمثيل‌ در شكل‌ گيريِ الگو‌هاي علمي

بر خلاف تصور پيشينيان درباره تمثيل و تلقي ِعدم اعتبار آن به‎ لحاظ منطقي، تمثيل از جايگاه ويژهاي در علم و بسط نظريات علمي برخوردار است. اين مقاله، تحليلي است بر نقش تمثيل‎ها به ‎عنوان مهم‎ترين عامل كشفِ الگو‎هاي علمي بر مبناي مطالعات نظريِ فيلسوفان و نتايج تجربيِ علوم شناختي. الگو‎ علمي سيستم هدفمندي‎ است كه يك بخش يا حوزه‎اي منتخب از يك نظريه را تفسير مي‎كند. بيشتر الگو‎ها بر مبناي تمثيل‎ پديد مي‌آيند؛ يعني با به‎كارگيري تمثيل، بينش‎هاي جديد و راه‎حل‎هاي احتمالي براي حل مسائل مربوط به الگو‎سازي ايجاد مي‎شود. بنابراين پيشرفت و توسعه الگو‎هاي علمي و به ‎تبع آن نظريات علمي در گرو كاربست تمثيل است؛ زيرا دانشمندان در محدوده ذهن خود براي كشف الگو‎‎ها از انواع تمثيل استفاده مي‎كنند. كاربست تمثيل‎ در الگو‌ها و توسعه نظريات علمي را از چند نظر مي‎توان تحليل و بررسي كرد: نخست، مرتبط‎سازي نظريات و قوانين مشاهده‎شده؛ زيرا دانشمندان براي غلبه بر شكاف بين نظريه و مشاهدات نياز به تمثيل دارند. دوم، قدرت پيش‎بيني در نظريات علمي است كه بدون تمثيل مادي نمي‎توان مبنايي خردپسند براي پيش‎بيني فراهم كرد. سوم، نقش‎آفريني تمثيل‎هاي رياضياتي در الگو‎سازيِ علمي است كه بيانگر تأثير‎ مستقيم اين تمثيل‎ها بر الگو پديده هاي خود است. چهارم، نقش تمثيل‌ها در مقام كشف و توجيه به ‌منظور فهم درست جايگاه تمثيل در الگو‌ها و گسترش نظريات در علم.