واكاوي علل افول پرتغالي‎ها در خليج‌فارس

كشور پرتغال در اوايل قرن شانزدهم ميلادي توانست بر بخش‎هاي مهمي از مشرق زمين ازجمله خليج‎فارس تسلط پيدا كند، اين نخستين استعمارگران قريب به يك قرن حاكم بلامنازع مهم‎ترين نقاط استراتژيك شرق بودند اما به‌تدريج در اوايل قرن هفدهم سلطه آن‌ها با موانع عمده‎اي مواجه شد و شرايط بين‌المللي نيز به زيان آن‌ها تغيير پيدا كرد، لذا مناطق تحت اشغال پرتغال يكي پس از ديگري از دست آن‌ها خارج گشت و نهايتاً در خليج‌فارس نيز منجر به اخراج آن‌ها شد. اين مقاله به دنبال يافتن پاسخي براي اين پرسش است كه عوامل دروني و بيروني افول پرتغالي‎ها در خليج ‎فارس چه بود؟ اين پژوهش به روش توصيفي‌تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‎اي درصدد يافتن علل اين افول بوده است. يافته‎هاي پژوهش حاكي از آن است كه دو دسته عامل منجر به ضعف و افول پرتغالي‎ها شد. دسته نخست را مي‎توان عوامل بيروني دانست كه در خارج از منطقه خليج‌فارس همانند اروپا رخ داده و اثرات آن به ضعف سلطۀ پرتغالي‎ها در مستعمرات ازجمله در خليج‌فارس انجاميد همانند جمعيت اندك پرتغال، اشغال پرتغال به دست اسپانيا، راه يافتن ساير كشورهاي قدرتمند اروپايي همانند انگلستان و هلند به شرق و ورود عثماني به مسائل خليج‌فارس. دسته دوم را بايد عوامل دروني دانست، از قبيل سياست‌هاي نابخردانه پرتغالي‎ها در خليج‌فارس ازجمله ضربه زدن به تجارت و اقتصاد منطقه، تعصب ديني و اقدامات اسلام‌ستيزانه كه منجر به عكس‌العمل دول منطقه و قيام‌هاي مردمي بر عليه آن‌ها مي‎شد.