الگوپذيري دگر‎انديشان دورۀ قاجاريه از صنعت راه‎آهن آمريكا و تلاش‎هاي نافرجام براي ورود اين صنعت به ايران

گسترش روابط ايران با غرب و افزايش آگاهي ايرانيان از دستاوردهاي علمي و فني كشورهاي غربي در دورۀ قاجاريه باعث گرايش و تمايل بسياري از منورالفكران و اصحاب جرايد براي كسب فناوري‎هاي جديد شد. يكي از اين كشورهاي غربي كه موردتوجه قرار گرفت، آمريكا بود كه با شتاب فراوان در مسير توسعه و ترقي در حركت بود. در اين مقاله تلاش شده است با روش توصيفي‌تحليلي و با بهره‎گيري از نشريات و اسناد منتشرنشده، براي نخستين بار پيشرفت آمريكا در زمينۀ صنعت ريلي و راه‎آهن، بازتاب آن در انديشۀ مصلحان دورۀ قاجاريه و پيامدهاي آن در جامعه ايران مورد بررسي قرار گيرد و به دنبال پاسخ به اين سؤال است كه علي‎رغم تمايل ايران به الگوبرداري از راه‎آهن آمريكا چه علل و عواملي مانع ورود سرمايه‎گذاران اين كشور به ايران شد. يافته‎هاي تحقيق حاكي از آن است كه اگرچه ايرانيان از دورۀ ناصري از طريق اروپا با راه‎آهن آشنايي داشتند، اما توسعۀ كمي و كيفي چشمگير شبكۀ ريلي و قطارهاي آمريكا باعث جلب توجه مطبوعات ايران به اين كشور شد؛ به‌نحوي‌كه به‌زودي آمريكا به‌عنوان تنها الگوي ايجاد و توسعۀ راه‎آهن موردتوجه قرار گرفت. پژوهش حاضر همچنين نشان مي‎دهد كه چگونه دولت‌مردان ايران براي كسب اين تكنولوژي جديد تلاش كردند؛ مذاكره با سفراي اين كشور و اعزام نمايندۀ ويژه به آمريكا در دورۀ مظفرالدين شاه و تلاش براي انعقاد قرارداد ازجملۀ اين اقدامات بود. اگرچه اين تكاپوها به دلايل مختلف ناكام ماند اما اهميت راه‎آهن را براي ايرانيان بيش از پيش آشكار كرد.