تصوير برساخته از ايران در منابع آموزشي اتحاد شوروي و فدراسيون روسيه

ايران در طول تاريخ روابط خارجي گسترده و پرفرازونشيبي با روسيه داشته است. اين رابطه در دويست سال گذشته به يكي از مهم‌ترين روابط خارجي ايران تبديل شده و به‌طور مستقيم يا غيرمستقيم بر سرنوشت ايران تأثير گذاشته است. در نتيجۀ اين رابطه، تصويرهاي مختلفي از روسيه در ذهن نخبگان و مردم عادي ايران برساخته شده است. در زبان فارسيآثار زيادي دربارۀ نقش روسيه و اتحاد شوروي در تاريخ ايران نوشته شده است. در حالي كه پژوهشگران ايراني توجه چنداني به تصوير و جايگاه ايران در روسيه نداشته‌اند. در اين مقالۀ به‌دنبال پاسخ اين پرسش هستيم كه چه تصويري از ايران در اتحاد شوروي و روسيه وجود داشته و دارد و تحولات رخ‌داده در دو كشور چه تأثيري بر آن داشته است؟ در پاسخ اين فرضيه مطرح مي‌شود كه با وجود رخ‌دادن تغييرهاي مهم هويتي در هر دو كشور روسيه و ايران، تغييري در تصوير برساخته از ايران در منابع آموزشي روسيه ايجاد نشده است. با استفاده از روش مطالعۀ موردي و تحليل مضمون منابع آموزشي تاريخ در مدرسه‌هاي اتحاد شوروي و فدراسيون روسيه، تلاش مي‌كنيم به درك روشن‌تري از جايگاه و تصوير ايران در ذهن همسايۀ شمالي دست يابيم. نتيجۀ تحليل منابع، نشان مي‎‌دهد كه با وجود شكل‌گرفتن تغييرهاي بنيادين هويتي در هر دو كشور روسيه و ايران، در تصوير برساخته از ايران در روسيه تغيير چنداني رخ نداده و ايران همواره در جايگاهي حاشيه‌اي و كم‌اهميت قرار داشته است.