ارزيابي استدلال اشتياق حاجي بر ناسازگاري الزامات اخلاقي با تعين‏گرايي علّي

در دو دهۀ اخير، اشتياق حاجي، با برجسته كردن بخشي از مسئلۀ اختيار كه پيش از اين توجه چنداني به آن نشده بود، استدلال كرده است كه تعين‏گرايي علي نه‏تنها مسئوليت اخلاقي، بلكه الزامات اخلاقي را هم با چالش مواجه مي‏سازد. وي در اين زمينه مي‏كوشد از طريق اثبات ويژگي برخورداري از امكان‌هاي بديل براي الزامات اخلاقي و سپس نشان دادن تعارض آن با تعين‏گرايي علي، از ناسازگاري الزامات اخلاقي با تعين‏گرايي علي دفاع كند. نوشتار حاضر، با بررسي ديدگاه وي دربارۀ اثبات امكان بديل قوي براي الزامات اخلاقي كه در حفظ اعتبار استدلالش نقشي مهم ايفا مي‏كند، كوشيده است نشان دهد كه مدعاي وي دربارۀ عدم نيازمندي الزامات اخلاقي به منشأ نهايي بودن عامل نادرست يا دست‏كم نامدلل است. گفتني است كه نقد مذكور فقط شيوۀ استدلال وي را زير سؤال مي‏برد، ازاين‌رو به مدعاي اصلي وي دربارۀ ناسازگاري الزامات اخلاقي با تعين‏گرايي علي نه‏تنها خللي وارد نمي‏سازد كه حتي آن را تقويت هم مي‏كند