بررسي تطبيقي عشق مجازي و عرفاني از منظر احمد غزالي و عين‏القضات (با تأكيد بر سوانح‏العشاق و تمهيدات)

عشق انساني كه در آموزه هاي صوفيه غالبا با تعبير عشق مجازي ظاهرمي شود يكي از مسائل پيچيده و دشوار در عرفان اسلامي است. برخي آن را مقدمه عشق عرفاني مي دانند و برخي به انكار آن پرداخته اند. احمد غزالي و عين القضات همداني از اولين افرادي هستند كه در ادب فارسي به شكل خاص و ويژه به كتابت درباره عشق، انواع، اطوار و ويژگي هاي آن پرداخته اند. در پژوهش حاضر كه به روش توصيفي- تحليلي تهيه شده، سعي شده تا به اين سؤال اساسي پاسخ داده شود كه ديدگاه احمد غزالي و عين القضات درباره عشق مجازي و عرفاني چگونه است؟ و چه نقاط اشتراك و افتراقي در بين آن دو ديده مي شود؟ نتايج پژوهش نشان مي دهد كه غزالي، نظربازي را با استناد به احاديث نبوي مجاز مي شمارد و از سويي ديگر ظاهر و صورت را پلي مي داند براي رسيدن به حقيقت باطن. عين القضات نيز دل بستن به اين ظواهر را در صورتي كه در راه وصال محبوب و معشوق الهي باشد، بي ضرر مي داند. ازلي بودن، جبري بودن و مسير پرمخاطره عشق از نقاط مشترك عشق عرفاني در سوانح و تمهيدات است.