ملامتيه و بازخواني و نقد آن از نگاه هجويري

در نيمه دوم قرن سوم هجري در نيشابور جنبشي نو در تصوف آن روزگار پديد آمد كه بعدها به «ملامتيه» مشهور شد و پيروانشان را «ملامتيان» مي‌ناميدند. اين پژوهش با رويكرد توصيفي‌تحليلي و روش كتاب‌خانه‌اي به بررسي ملامتيه، دليل نام‌گذاري‌شان به اين اسم و تاريخ پيدايش و علل گسترش آنها و نيز رابطه ايشان با تصوف، به‌خصوص مكتب بغداد مي‌پردازد و از ديدگاه هجويري آنها را بازخواني و نقد مي‌كند و نشان مي‌دهد ملامتيه واكنشي در برابر رياكاري صوفيان در آن عصر بوده و در اندك‌زماني تا بغداد نيز گسترش يافته است. ملامتيان با سلوك خالصانه‌شان از ملامت ملامتگران هراسي نداشتند، اما اندك‌اندك در پرهيز از ريا، از رعايت ظاهر شريعت دور شدند و زمينه افول خود و ظهور قلندريه را فراهم كردند. هجويري، كه خود متأثر از تصوف بغداد است، ضمن تمجيد از مشايخ نخستين ملامتيه، از ملامتيان عصرش شِكوه دارد و آنها را نقد مي‌كند، هرچند نقدهايش گاه جاي تأمل دارد. اين پژوهش در بخش نخست به معرفي كلّي ملامتيه و در بخش دوم به بازخواني و نقد آن از نگاه هجويري مي‌پردازد و در بخش پاياني تأملاتي بر نقدهاي هجويري دارد.