بررسي چرايي و چگونگي تأويل آيات قرآني در كشف المحجوب هجويري

كشف المحجوب نخستين كتابي است كه در تصوف به زبان فارسي تأليف شده و استناد به آيات قرآن از ويژگي هاي سبكي اين متن كهن به‌شمار مي آيد. در اين پژوهش، چگونگي تأويل آيات قرآنيِ به كاررفته در مقدمه و شش باب آغازين اين كتاب، كه مؤلف در آن به موضوعات بنيادين تصوف پرداخته، بررسي و تحليل شده است. نتايج نشان مي دهد كه هجويري در اين بخش از كتاب براي بررسي و تبيين 17 موضوع نسبتاً كلي و گوناگون به 55 آيه از قرآن استناد كرده كه برداشتش از 27 آيه صحيح بوده، از 26 آيه برداشت شخصي داشته و در تأويل 2 آيه خطاي آشكار داشته است . بر اين اساس، تأويل بيش از نيمي از آيات بررسي‌شدۀ مورد استناد هجويري، شخصي بوده كه اثبات مدعا و مطلوب مؤلّف و تفسير مدِّ نظر وي از برخي مفاهيم تصوف عامل اصلي برداشت هاي شخصي و ناصحيح او از اين آيات است. از عوامل اصلي اين تأويلاتِ نادرست، مي توان به تقليد هجويري از پيشينيان، شناخت محدود او از آيات و روايات و استفادۀ هدفمند از آن، انگيزۀ خاص وي در اثبات مدّعا و مطلوب خويش، و نوعي خودباوري برآمده از آشنايي او با عرفان و تصوف اشاره كرد.كشف المحجوب نخستين كتابي است كه در تصوف به زبان فارسي تأليف شده و استناد به آيات قرآن از ويژگي هاي سبكي اين متن كهن به‌شمار مي آيد. در اين پژوهش، چگونگي تأويل آيات قرآنيِ به كاررفته در مقدمه و شش باب آغازين اين كتاب، كه مؤلف در آن به موضوعات بنيادين تصوف پرداخته، بررسي و تحليل شده است. نتايج نشان مي دهد كه هجويري در اين بخش از كتاب براي بررسي و تبيين 17 موضوع نسبتاً كلي و گوناگون به 55 آيه از قرآن استناد كرده كه برداشتش از 27 آيه صحيح بوده، از 26 آيه برداشت شخصي داشته و در تأويل 2 آيه خطاي آشكار داشته است . بر اين اساس، تأويل بيش از نيمي از آيات بررسي‌شدۀ مورد استناد هجويري، شخصي بوده كه اثبات مدعا و مطلوب مؤلّف و تفسير مدِّ نظر وي از برخي مفاهيم تصوف عامل اصلي برداشت هاي شخصي و ناصحيح او از اين آيات است. از عوامل اصلي اين تأويلاتِ نادرست، مي توان به تقليد هجويري از پيشينيان، شناخت محدود او از آيات و روايات و استفادۀ هدفمند از آن، انگيزۀ خاص وي در اثبات مدّعا و مطلوب خويش، و نوعي خودباوري برآمده از آشنايي او با عرفان و تصوف اشاره كرد.