تحليل روند و آشكارسازي تغييرات فصلي متغيرهاي اقليمي دما و بارش در محدوده كوهستاني حوضه آبريز قره قوم

استقرار سرزمين ايران در عرض‌هاي مياني نيمكره شمالي همراه با پيچيدگي شرايط توپوگرافي باعث حاكميت آب و هواي متنوع دركشور همراه با تغييرات عناصر آب وهوايي در مقياس محلي شده است. شرايط هيدرولوژيكي حوضه هاي آبريز به طور مستقيم و غيرمستقيم متاثر از روند تغييرات متغيرهاي اقليمي است. حوضه آبريز قره‌قوم در محدوده شمال شرق ايران در مرز ايران با افغانستان و تركمنستان قرار گرفته و رودخانه هاي اصلي اين حوضه شامل هريرود و كشف رود به ترتيب از كوههاي هندوكش درافغانستان و بينالود در خراسان سرچشمه گرفته است و پس از جريان به كانال قره قوم مي ريزد. در اين تحقيق، حوضه آبريز قره قوم از منظر روند متغيرهاي دما و بارش طي فصول مختلف سال  و تاثير آن بر مناطق بالادست كوهستاني حوضه مورد بررسي قرار گرفت. بمنظور آشكار سازي و تحليل روند تغييرات دما و بارش در اين حوضه طي سه دهه اخير، از آزمون من‌كندال (MK) استفاده شد. بر اساس نتايج، كمينه روند معناداري ماهانه و فصلي براي كليه ايستگاه ها مربوط به متغير بارش و بيشينه روند معناداري‌ها به ترتيب مربوط به متغير دماي كمينه و سپس دماي بيشينه است. اين بدان معناست كه در اثر تغيير اقليم، دماي كمينه بسيار بيشتر تحت تاثير اين تغييرات قرار گرفته و گرمايش زمين موجب روند افزايشي كمينه دماها و نيز بيشينه دماهاي اكثر فصول و ماه هاي سال در نقاط مختلف حوضه آبريز شده است. بدنبال روند افزايشي كمينه دما، كاهش منابع برف و يخ مناطق كوهستاني و ذوب ذخاير برف و يخ بالادست حوضه ، دور از انتظار نيست. روندهاي عمدتاٌ كاهشي در رفتار بارش فصلي و ماهانه در ايستگاه هاي حوضه آبريز در اكثر ماه‌ها و فصل‌ها از نظر آماري معنادار نيست و تقريبا تمام روندهاي معنادار بارندگي، كاهشي و مربوط به فصل زمستان است. نتايج اين مطالعه با تحقيقات انجام شده در مورد روند افزايشي سريع‌تر در دماي كمينه و پس از آن در مورد دماي بيشينه در اكثر نقاط عرض هاي ميانه و نيز تغييرات در رفتار بارش و كاهش نسبي بارندگي  و در معرض خطر قرار گرفتن منابع آبي مناطق كوهستاني بالادست حوضه هاي آبريز واقع در عرض‌هاي ميانه؛ همخواني خوبي دارد.