معرفي منظومۀ بلوچي «مَكُّران» روانبُد و تطبيق آن با «حيدربابا»ي شهريار

ادبيات بلوچي قدمت زيادي دارد و در دورۀ معاصر رشد چشمگيري داشته است؛ اما به دلايل گوناگون، نسبت به ادبيات اقوام ديگر ايراني؛ مانند آذري ها، كردها و گيلك ها گمنام مانده است. شعر و شاعري جزء جدايي‌ناپذير زندگي بلوچ ها بوده است و بنا بر همين پيشينه، شعر همچنان طرف‌داران و علاقه ‌مندان بسياري دارد. منظومۀ مكّران سرودۀ عبدالله روانبُد، پرطرف‌دارترين و مشهورترين شاعر بلوچ در بلوچستان ايران است. اين شاعر دوزبانه، به فارسي و بلوچي شعر سروده و مهم ترين و پرآوازه‌ ترين شعر ايشان، «منظومۀ مكّران» است، اين منظومه به زبان بلوچي و در قالب سنّتي بلوچي و بحر عروضي رجز سروده شده است. شهرت اين منظومه بيشتر مديون خنياگران يا به‌اصطلاحِ بلوچي، «پهلوانان» است. اين منظومه، دائرةالمعارف كوچكي از شناخت سرزمين بلوچستان، به‌ويژه مكّران و مردمان آن است. اين اثر منظوم از شاهكارهاي ادبيات معاصر بلوچي به شمار مي‌ آيد و در اوج بلاغت و فصاحت است. شاعر در اين منظومه از فرهنگ، رسوم، احوال گذشته، زيبايي هاي سرزمين بلوچستان، از اصالت و مردانگي هاي قوم بلوچ، حسرت دوران گذشتۀ اين قوم و پايبندي به اخلاق و دين سخن مي‌ گويد. اين منظومه در بسياري از جهات با منظومۀ تُركي «حيدربابا»ي شهريار قابل‌مقايسه است. اين مقاله نخست به معرفي و بررسي ساختاري و درون مايۀ منظومۀ مكّران، سپس به تطبيق آن با منظومۀ حيدرباباي شهريار مي پردازد.