واكاوي ساختارهاي زباني در آفرينش لطيفه در زبان روسي و فارسي

در اين جستار برآنيم تا با رويكرد تحليل گفتمان از دو منظر ساختاري و موضوعي پيكرۀ لطيفه‌ها را در زبان فارسي و زبان روسي مبتني‌بر آراي رابرت ليو1 با تقسيم‌بندي به دو دستۀ زبان‌شناختي و غيرزبان‌شناختي و نظريۀ كاراسيك2 مبني‌بر دسته‌بندي تحليل معنايي و نشانه‌شناسي3 با روش استقرايي4 موردبررسي قرار دهيم. هدف از انجام اين پژوهش شناسايي زبان ابزارهاي توليد لطيفه‌ها با توجه به تفاوت ساختار واژگاني زبان روسي به‌عنوان زبان تصريفي5 و زبان فارسي به‌عنوان زبان پيوندي 6 (گفتني است كه اين دو زبان در سطح نحو به پيوندي و تحليلي نيز شناخته مي‌شوند) است. فرضيۀ پژوهش مبتني‌بر وجود تنوع زبان ابزارهاي توليد لطيفۀ روسي با نسبت بيشينه در برابر زبان فارسي به دلايل پيش‌تر گفته‌شده در دسته‌بندي زبان‌شناختي و تأثير مؤلفه‌هاي فرهنگي و ارزشي در توليد لطيفه‌هاي غيرزبان‌شناختي است. اين پرسش مطرح مي‌شود كه با توجه با ساختار هر يك از زبان‌ها كدامين ابزار مشترك و كدام اختصاصي است؟ بيشينه و كمينۀ هر كدام از آن‌ها در اين دو زبان كدام است؟ در انتهاي بررسي پيكره‌هاي طنزآميز، زبان ابزارهاي دستوري (زبان‌شناختي) و در دستۀ غيرزبان‌شناختي مقوله‌هاي جنسيت‌زدگي، قوميتي و سياسي در دو زبان شناسايي شدند. بسامد نمونه‌هاي زبان‌شناختي به‌طور معناداري در دو زبان كم‌تر از دستۀ غيرزبان‌شناختي است و نمونه‌هاي جنسيت‌زده و سياسي از بيشينۀ آشكاري در برابر ساير زيرگروهاي معنايي لطيفه‌ها برخوردارند.