بررسي تك‌واژگونه‌هاي تك‌واژ گذشته‌ساز در گويش لري ممسني: رويكرد بهينگي

گويش لري ممسني يكي از گويش‏هاي جنوبي زبان لري و شاخه‌اي از گويش‌هاي ايراني جنوب غربي است كه همانند بسياري ديگر از گويش‏هاي ايراني، تنوعات آوايي و واژ ـ واجي چشمگيري دارد. يكي از حوزه‌هاي واژ ـ واجي  قابل‌توجه در اين گويش، بازنمايي صورت‌هاي متنوع  تك‌واژ گذشته‏ساز است. مسئلۀ اصلي اين پژوهش اين است كه چگونه مي‌توان با ابزارهاي نظريۀ بهينگي، فرايندها، محدوديت‏ها و رتبه‏بندي‏هاي ناظر بر اين تنوعات واژ ـ واجي را صورت‌بندي كرد و آيا قواعدي جهاني بر آن حاكم است؟ روش پژوهش حاضر، توصيفي ـ تحليلي و شيوۀ گردآوري داده‌ها اسنادي است كه براساس فهرست افعال بسيط زبان فارسي (طباطبائي، 1376) فهرستي از افعال معادل در گويش لري ممسني استخراج و براساس الفباي آوانگار بين‌المللي آوانويسي و تمامي بافت‌هاي تك‌واژ گذشته‌ساز در اين داده‌ها در چارچوب رويكرد بهينگي بررسي شد. يافته‌ها نشان داد كه گرايش به تضعيف  و كم‌كوشي در گويش لري ممسني، فرايندي بسيار رايج و گسترده است. تجزيه و تحليل داده‌ها نشان داد كه  براساس معيارهاي توزيع بافتي، فراواني وقوع و اعمال كم‌ترين قواعد، تك‌واژ گذشته‌ساز زيربنايي در اين گويش /ɪd/ است؛ درمجموع نُه تك‌واژگونۀ (/Ið/،/ð/،/ɑð/، /d/،/t/،/es/،/s/، /ɑs/و /Ø) براي اين تك‌واژ شناسايي شد كه تظاهر آوايي هركدام در چارچوب بهينگي تحليل شده است. در اين بررسي درجات يا پيوستاري از تضعيف در همخوان و واكۀ تك‌واژ گذشته‌ساز زيربنايي /ɪd/ مشاهده شد كه نشان‌دهندۀ اين است كه به‌طور كلي فرايند تضعيف تابع محدوديت‌هاي جهاني نشان‌داري LAZY در همخوان و *V (tense) در واكه و پايايي IDENT-IO و محدوديت‌هاي زيرمجموعۀ آن و جاي‌گشت‌هاي ناظر بر وقوع اين محدوديت‌ها در انتخاب برون‌داد بهينه‌اند.